Donald Trump ka ashpërsuar qëndrimin ndaj Groenlandës dhe ka kthyer në vendim konkret një kërcënim që ishte përmendur vetëm disa orë më parë. Presidenti amerikan ka njoftuar se, duke nisur nga 1 shkurti, SHBA-të do të vendosin tarifa 10% ndaj Danimarkës, Norvegjisë, Suedisë, Francës, Gjermanisë, Mbretërisë së Bashkuar, Holandës dhe Finlandës, të akuzuara se janë “shfaqur në Groenlandë për arsye të panjohura”.
Në një mesazh në rrjetin e tij social Truth, Trump ka sqaruar se tarifa do të rritet në 25% nga 1 qershori dhe do të mbetet në fuqi “derisa të arrihet një marrëveshje për blerjen e plotë dhe totale të Groenlandës”. Më poshtë shpjegohet se cilat do të ishin pasojat ekonomike dhe politike të një mase që shkon shumë përtej një konflikti normal tregtar.
Sepse nuk nisin nga zero. Tarifat e reja prej 10% dhe më pas 25% do t’u shtoheshin atyre që janë tashmë në fuqi: aktualisht 15% për Danimarkën, Suedinë, Francën, Gjermaninë, Holandën, Finlandën dhe Norvegjinë, si dhe 10% për Mbretërinë e Bashkuar. Kjo do ta çonte barrën totale deri në 40% për vendet e BE-së dhe Norvegjinë dhe deri në 35% për Londrën.
Këto nivele janë shumë më të larta se marzhet mesatare të fitimit të industrisë prodhuese, që zakonisht lëvizin mes 5% dhe 12%. Në shumë raste, eksporti drejt SHBA-ve do të bëhej thjesht i paqëndrueshëm ekonomikisht.
Cilat vende do të goditeshin më fort?
Ndikimi do të ishte i gjerë, por i pabarabartë:
Gjermania do të pësonte goditjen më të madhe në vlerë absolute, sidomos në industrinë automobilistike dhe mekanikën e avancuar.
Franca do të prekej në hapësirë-ajrore, agro-ushqim, luks dhe kimi, me rrezik humbjeje të qëndrueshme të tregjeve.
Danimarka dhe Holanda do të ndjenin fort efektin në farmaceutikë, kimi dhe agro-ushqim. Për Holandën do të dëmtohej edhe roli si qendër logjistike.
Suedia dhe Finlanda do të kalonin shpejt pragun e qëndrueshmërisë në makineri, transport, letër dhe kimi.
Norvegjia do të penalizohej kryesisht në produkte peshku, metale dhe energji.
Mbretëria e Bashkuar, duke nisur nga një bazë 10%, do të arrinte deri në 35%, duke goditur automobilistikën dhe farmaceutikën në një fazë ende delikate pas Brexit.
Si do të ndikonte kjo në ekonominë evropiane dhe amerikane?
Efekti do të ishte gradual, por jo linear. Rritja e parë e tarifave do të ulte tregtinë me disa përqindje, me kosto që fillimisht do të përthitheshin nga marzhet ose përmes rinegocimeve.
Kalimi në nivele 35-40% do ta ndryshonte natyrën e masës. Me shkëmbime BE–SHBA mbi 800 miliardë euro në vit, shumë kompani do të detyroheshin të ulin ndjeshëm volumin ose të largohen nga tregu amerikan. Në SHBA-të, çmimet për konsumatorët mund të rriteshin nga 8% deri në 20%, në varësi të sektorit.
Pse efekti nuk do të ishte i përkohshëm?
Sepse tarifa kaq të larta i shtyjnë kompanitë të riorganizojnë zinxhirët e furnizimit, jo thjesht të shtyjnë eksportet.
Pasi prodhimi zhvendoset ose flukset tregtare ndryshojnë, rikthimi mbrapa është i kushtueshëm dhe i ngadaltë. Rreziku është një humbje strukturore e lidhjeve ekonomike transatlantike.
Si mund të reagojë Bashkimi Evropian?
BE-ja ka instrumente hakmarrjeje të përdorura edhe më parë, me kundërmasa që mund të arrijnë në disa miliardë euro.
Përballë tarifave kumulative të këtij niveli, një reagim evropian do të ishte politikisht i vështirë për t’u shmangur, duke hapur rrugën për një përshkallëzim tregtar.
A janë të qëndrueshme juridikisht këto tarifa?
Formalisht, ato mund të justifikohen me përjashtimin e “sigurisë kombëtare” në marrëveshjet tregtare ndërkombëtare, por juridikisht janë të brishta.
Kjo klauzolë është përdorur më pak se 20 herë në 70 vjet dhe rrallëherë në mënyrë kumulative. Përdorimi i saj për qëllime territoriale do të krijonte një precedent pa shembull.
Çfarë ndikimi do të kishte mbi NATO-n?
Tarifa të tilla mes aleatëve do të vendosnin nën presion NATO-n, e cila bazohet në besim dhe parashikueshmëri dhe nuk parashikon sanksione ekonomike të brendshme.
Kthimi i një mosmarrëveshjeje strategjike në konflikt tregtar rrezikon të gërryejë kohezionin e aleancës.
Cili është skenari më realist?
Goditje të menjëhershme dhe të ndryshme për vendet e prekura, kundërmasa evropiane në afatmesëm dhe një përkeqësim afatgjatë i marrëdhënieve transatlantike.
Kostot ekonomike do të ishin të sigurta; përfitimet politike, shumë të pasigurta.
Shkrim nga Corriere della Sera