Protestat që po tronditin Iranin javët e fundit kanë nxjerrë në pah një pakënaqësi të thellë ndaj udhëheqësve fetarë, por një pyetje mbetet kryesore: Kush e udhëheq vërtet opozitën? Edhe pse regjimi po përballet me një presion të jashtëzakonshëm, lëvizja kundërshtare mbetet e ndarë në disa grupe që operojnë brenda dhe jashtë vendit.
Pse nuk ka një udhëheqës të vetëm?
Një nga arsyet kryesore është shtypja brutale; sapo dikush del si lider brenda Iranit, ai arrestohet ose heshtet.
Për këtë arsye, protestuesit e sotëm, kryesisht të rinjtë e “Gjeneratës Z”, organizohen përmes rrjeteve sociale si Discord dhe grupeve lokale, pa pasur një “kokë” që regjimi mund ta godasë lehtësisht.
Por kush janë grupet kryesore të opozitës?
Reza Pahlavi dhe Monarkistët
Djali i ish-shahut të përmbysur të Iranit, Reza Pahlavi, është sot figura më e njohur në diasporë. Ai jeton në SHBA dhe drejton Këshillin Kombëtar të Iranit.
Ndonëse ai thotë se kërkon një sistem demokratik dhe jo domosdoshmërisht kthimin e monarkisë, shumë iranianë janë të ndarë: brezi i vjetër ka nostalgji për kohën e tij, ndërsa të tjerë e mbajnë mend atë periudhë për pabarazi dhe shtypje.
Maryam Rajavi dhe MEK (Organizata e Muxhahedinëve të Popullit)
Ky është një grup i fuqishëm majtist që ka një prani aktive në vende perëndimore, përfshirë Shqipërinë (në kampin e tyre në Manëz) dhe Francën.
Megjithatë, ky grup ka pak mbështetje brenda Iranit, kryesisht sepse shumë iranianë nuk ia falin faktin që mbajtën anën e Irakut gjatë luftës me Iranin në vitet ’80.
Koalicionet për Republikë Demokratike
Ekzistojnë edhe grupime si “Hamgami”, një koalicion që kërkon ndarjen e fesë nga shteti dhe zgjedhje të lira.
Edhe pse kanë fituar popullaritet në diasporë pas vdekjes së Mahsa Amini në vitin 2022, ndikimi i tyre brenda territorit iranian mbetet ende i vogël.
Pakicat etnike: Pika më e nxehtë e rezistencës
Irani është një vend me diversitet të madh etnik. Ndonëse persianët përbëjnë rreth 61% të popullsisë, minoritetet si kurdët (10%) dhe baluchët (2%) janë shpesh në ballë të protestave.
Këto grupe, që kryesisht i përkasin degës sunite të Islamit (ndryshe nga regjimi shiit në Teheran), janë përplasur shpesh me qeverinë për shkak të diskriminimit dhe kërkesave për më shumë përfaqësim.
Në fund, ajo që po shohim sot në Iran nuk është një lëvizje me një plan të qartë politik, por një revoltë masive popullore. Analistët thonë se thirrjet për kthimin e Pahlavit ose mbështetja për grupet e tjera janë më shumë një mesazh kundër regjimit aktual sesa një dëshirë e qartë për liderët e rinj.