A kishte lidhje tragjedia e ndodhur në barin Le Constellation me mekanizma riciklimi parash dhe kriminalitet të organizuar?
Kjo pyetje, e shpërthyer fillimisht në rrjetet sociale pas zjarrit që shkaktoi 40 viktima dhe mbi 100 të plagosur, vazhdon të qarkullojë edhe sot, pa një përgjigje përfundimtare gjyqësore.
Asnjë akuzë formale por një kontekst që nxit dyshime
Jacques dhe Jessica Moretti, pronarët e lokalit, nuk janë të akuzuar për përfshirje në mafien korsikane, as nuk ekziston një procedim penal që i lidh drejtpërdrejt me kriminalitet të organizuar.
Megjithatë, rritja e tyre e shpejtë ekonomike është parë nga disa media si pjesë e një konteksti më të gjerë ekonomish të errëta, tipike për zonat ku krimi i organizuar investon në ekonominë legale.
Kriminaliteti korsikan përmendet jo për arsye folklorike, por për shkak të modelit të tij historik, një strukturë familjare, e rrënjosur në territor dhe e aftë të depërtojë në sektorë si lokalet e natës, restorantet, lojërat e fatit dhe turizmi elitar. Një model i dokumentuar prej dekadash në Francë dhe më gjerë.
Le Constellation, më shumë se një bar
Sipas Corriere della Sera, tragjedia nuk fillon natën e Vitit të Ri.
Ajo nis shumë më herët, në heshtjen që shoqëron sukseset e shpejta dhe në mungesën e pyetjeve mbi origjinën e kapitalit.
Le Constellation nuk ishte thjesht një lokal nate, por një nyje sociale dhe ekonomike në një nga zonat turistike më ekskluzive të Zvicrës. Rreth tij u ndërtua brenda pak vitesh, një perandori e vogël: bare, restorante dhe pasuri të paluajtshme, të blera pa kredi bankare, pa hipoteka dhe pa ekspozim financiar të dukshëm.
Në Zvicër kjo nuk është e paligjshme, por mbetet një anomali në një sistem ku kredia bankare është normë dhe garanci transparence.
Kontrolli që mungon dhe pushteti informal
Një tjetër element kritik është mungesa e kontrolleve.
Inspektimi i fundit kundër zjarrit në Le Constellation daton në vitin 2019. Nga viti 2020 deri në 2025, megjithëse rregulloret komunale parashikonin kontrolle periodike, nuk rezultojnë verifikime të tjera.
Sipas analizës së Corriere della Sera, kjo nuk është thjesht një neglizhencë administrative, por shprehje e asaj që quhet “pakt i heshtur i komoditetit”, kur një aktivitet prodhon fitim, punësim dhe imazh turistik, kontrolli tenton të zbehet. Jo përmes korrupsionit të drejtpërdrejtë, por përmes tolerancës institucionale.
Këtij elementi i shtohet edhe ushtrimi i një pushteti informal. Në rrjetet sociale, të pastruara pak ditë para arrestimit të Moretti, dalin raste kërcënimesh ndaj klientëve që kishin lënë përshtypje negative. Në një rast, Moretti kishte deklaruar publikisht se do të kontaktonte drejtuesit e institutit prestigjioz Les Roches për të dëmtuar karrierën e studentëve kritikë. Mesazhi ishte i qartë: kam lidhje, kam ndikim, mund t’ju dëmtoj.
Zona gri evropiane
Sipas Corriere della Sera, ky është leksiku i zonave gri, “nuk të godas drejtpërdrejt, por të bëj të kuptosh se mundem”. Pikërisht në këto zona, aktivitetet tregtare nuk shërbejnë vetëm për fitim, por edhe si mjete për qarkullimin dhe “normalizimin” e kapitalit opak.
Historikisht, mafia korsikane, nga Brise de Mer në Bastia te Petit Bar në Ajaccio, ka ndërtuar fuqinë e saj pikërisht përmes bareve dhe lokaleve të natës. Kur sot mediat evokojnë këtë precedent, nuk po formulojnë akuza penale, por po vendosin një paralele strukturore historike.
Pyetja kryesore nuk është nëse pas Le Constellation fshihej “mafia”. Pyetja më e rëndësishme është se sa aktivitete ekonomike në Evropë rriten sot pa u pyetur kurrë seriozisht se nga vijnë paratë dhe çfarë pushteti ushtrojnë?
Drejtësia do të përcaktojë përgjegjësitë penale. Por përgjegjësitë politike, ekonomike dhe kulturore shpesh mbeten jashtë sallave të gjyqit. Crans-Montana nuk është vetëm vendi i një tragjedie. Është simboli i një Evrope ku kontrollet vijnë pas katastrofës, jo para saj.