Rritja e tensioneve ndërkombëtare, shkrirja e akullnajave dhe një ekonomi botërore në ndryshim e kanë vendosur papritur Groenlandën në qendër të tabelës së shahut global. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka rikthyer vëmendjen te ishulli i pasur me minerale, duke kërkuar të sigurojë kontrollin mbi portën që mbron qasjet e Arktikut dhe Atlantikut të Veriut drejt Amerikës së Veriut.
Por, ndërsa Uashingtoni llogarit strategjitë, Groenlanda – një territor vetëqeverisës i Danimarkës dhe shtëpia e 56,000 banorëve, kryesisht Inuit – ka bërë të qartë qëndrimin e saj. Si qeveria lokale ashtu edhe Kopenhaga zyrtare kanë hedhur poshtë propozimet e Trump, duke theksuar se e ardhmja e ishullit u përket njerëzve të tij.
Pse ky ishull gjigant, 80% e të cilit ndodhet mbi Rrethin Arktik, është bërë papritur kaq jetik për sigurinë globale?
Pozicioni gjeografik i Groenlandës është “as-i nën mëngë”. E vendosur pranë bregut verilindor të Kanadasë, ajo ka qenë thelbësore për mbrojtjen e Amerikës së Veriut që nga Lufta e Dytë Botërore. Në atë kohë, SHBA-të pushtuan ishullin për të parandaluar rënien e tij në duart e nazistëve.
Sot, ndryshimi është klima. Shkrirja e akullit po hap rrugë të reja detare në Veriperëndim, duke krijuar mundësi për tregti, por edhe duke rindezur konkurrencën e ashpër me Rusinë dhe Kinën. Groenlanda është gjithashtu rojtarja e të ashtuquajturës “Hapësira GIUK” (Groenlandë-Islandë-Mbretëri e Bashkuar), pika kyçe ku NATO monitoron lëvizjet e flotës ruse në Atlantik.
Kina dhe Rusia, rivalët në horizont
Në vitin 2018, Kina e shpalli veten një “shtet pranë Arktikut”, duke synuar ndërtimin e një “Rruge Polare të Mëndafshit”. Kjo lëvizje u prit me skepticizëm dhe refuzim nga SHBA.
“A duam që Oqeani Arktik të transformohet në një Det të ri të Kinës Jugore?” pyeti retorikisht Sekretari amerikan i Shtetit, Mike Pompeo.
Nga ana tjetër, Rusia po rizgjon fantazmat e Luftës së Ftohtë. Moska ka restauruar infrastrukturën e vjetër sovjetike, ka hapur baza të reja që nga viti 2014 dhe ka forcuar Flotën e saj Veriore. Retorika bërthamore e Rusisë dhe lufta në Ukrainë i kanë shtuar shqetësimet e liderëve evropianë për një militarizim të mundshëm të Arktikut.
Interesi Amerikan dhe prania aktuale
Edhe pa aneksim, SHBA ka një prani masive në ishull. Baza Hapësinore Pituffik (dikur Thule) në veriperëndim është sytë dhe veshët e NATO-s për paralajmërimin e raketave dhe mbikëqyrjen hapësinore.
Thomas Crosbie, profesor në Kolegjin Mbretëror Danez të Mbrojtjes, argumenton se kontrolli i drejtpërdrejtë nuk do t’i sillte SHBA-së avantazhe shtesë.
“Shtetet e Bashkuara nuk do të kenë asnjë avantazh nëse flamuri i tyre valëvitet në Nuuk,” tha ai. “Ata tashmë gëzojnë të gjitha avantazhet që dëshirojnë si aleatë të besuar.”
Danimarka përgjigjet me investime ushtarake
Përballë presionit, Danimarka po forcon sovranitetin e saj. Qeveria ka njoftuar një paketë investimi prej 2.3 miliardë dollarësh për të rritur mbikëqyrjen në Arktik. Kjo përfshin blerjen e dronëve me rreze të gjatë, satelitëve dhe tre anijeve të reja detare.
Në terren, sovraniteti mbrohet edhe nga njësia elitare “Patrulla e Slitave Sirius”, e cila patrullon shkretëtirën e akullt, si dhe nga Komanda e Përbashkët Arktike me seli në Nuuk.
Gjuetia për mineralet e rralla
Përveç sigurisë, Groenlanda fsheh një thesar nëntokësor. Ishulli është i pasur me minerale të rralla – përbërësit kyç për telefonat, bateritë dhe teknologjinë e së ardhmes. Perëndimi e sheh Groenlandën si shpresën për të thyer monopolin kinez mbi këto burime, edhe pse klima e ashpër dhe rregullat strikte mjedisore e bëjnë nxjerrjen e tyre një sfidë të madhe inxhinierike dhe financiare.
Në këtë lojë të madhe gjeopolitike, Groenlanda nuk është më thjesht një ishull i akullt, por kufiri i ri i sigurisë botërore.