Kur sistemi dështon të përfaqësojë qytetarët, pushteti përqendrohet në duart e një elite të pandryshueshme që kontrollon çdo qelizë të shoqërisë. Ky bllokim i rrugëve të reja vjen nga një strukturë e konsoliduar ndër dekada, e cila ka asgjësuar konkurrencën e lirë në vend. Vetëm përmes një reagimi organik qytetar, mund të shpresohet për thyerjen e këtij monopoli mbytës.
Në një intervistë për kanalin e njohur “Legal AF” në Youtube, ish-deputetja dhe aktivistja Rudina Hajdari zbërthen realitetin e zymtë të “gardës së vjetër” që po e mban peng ende Shqipërinë. Përmes një analize të detajuar të protestave të fundit, ajo tregon se si interesat e ngushta politike, oligarkia ekonomike dhe mediat e kontrolluara, kanë krijuar një sistem të mbyllur që shpërfill vullnetin e qytetarëve.
Duke u ndalur te roli i SPAK-ut dhe rëndësia e mbështetjes perëndimore, Hajdari ndan një mesazh shprese për nevojën urgjente të një klase të re politikanësh.
Çfarë po ndodh në Shqipëri dhe çfarë e nxiti “Revolucionin e Flamingove”?
Sapo jam rikthyer nga Tirana ku protestat vazhdojnë çdo natë. Ato u shkaktuan nga projekti i Jared Kushner dhe familjes Trump në Vlorë. Ky projekt parashikohet të ndërtohet në një zonë të mbrojtur mjedisore ku jetojnë flamingot dhe shpendë të rrallë.
Qeveria Rama e ndryshoi ligjin në minutën e fundit pa pyetur vendasit, gjë që solli përplasje dhe dhunë të rëndë policore ndaj protestuesve. Megjithatë, ky projekt ishte thjesht shkrepësja.
Ndonëse investimet e huaja dhe turizmi përbëjnë 22 për qind të PBB-së sonë, njerëzve u ka ardhur në majë të hundës mungesa e transparencës dhe llogaridhënies nga ana e kryeministrit.
Pra, njerëzit duan demokraci përfaqësuese, por ndryshe nga vende si Hungaria, nuk po kërkojnë një udhëheqës autoritar për t’i shpëtuar?
Në këtë rast kemi një histori shprese, ku demokracia po lufton për veten e saj. Ngjashëm me protestat e gjata në Serbi kundër Vuçiçit për investime të ngjashme, kjo tregon se demokracia duhet parë përtej kritereve teknike, duke respektuar kulturën dhe vlerat e vendit.
Që nga rënia e komunizmit, shqiptarëve u janë bërë premtime të shumta për integrimin në BE që nuk u mbajtën kurrë. Kjo ndodhi sepse politikanët në majë, përfshirë opozitën ku bëra pjesë edhe vetë për disa vite, rezultuan të korruptuar.
“Garda e vjetër” politike mbetet e fortë dhe e lidhur me paratë e qeverisë. Kur opozita dështon të ofrojë një alternativë, krijohet terren për populizëm dhe figura autoritare. Ndaj kjo qëndresë organike kundër braktisjes së vendit dhe ikjes së trurit është frymëzuese. Neve na duhen udhëheqës me zemër që punojnë për njerëzit e zakonshëm.
Po ndërtesa e kryeministrisë ku protestohet, a nuk është një ish-ndërtesë sovjetike ku zhvilloheshin protestat edhe para 40 vitesh?
Jo, ajo është ndërtesë e periudhës së Musolinit me arkitekturë italiane, ndonëse regjimi komunist i Enver Hoxhës i cili e izoloi Shqipërinë si një Kore e Veriut në Evropë u instalua aty. Ironikisht, vetë Edi Rama ka qenë pjesë e lëvizjeve studentore të viteve 1990 kundër autoritarizmit.
Por sot, pas më shumë se një dekade në mandatin e tij të katërt, ai e ka harruar të kaluarën e tij. Kabineti i tij është goditur nga skandale masive korrupsioni që në çdo vend tjetër demokratik do të kishin sjellë dorëheqjen e menjëhershme, por Rama refuzon të largohet. Kjo mungesë totale përgjegjshmërie, është pikërisht arsyeja pse njerëzit ndihen kaq të frustruar dhe kërkojnë me ngulm dorëheqjen e tij si pikënisje.
Me mbi 100.000 protestues në rrugë, ju e keni kaluar pragun prej 3.5 për qind të popullsisë. A mendon se kjo lëvizje do të jetë e qëndrueshme?
Është vështirë të parashikohet, por qëndrueshmëria e protestës edhe gjatë Kampionatit Botëror të Futbollit tregon se njerëzit janë të vendosur për ndryshim. Megjithatë, duke qenë se si qeveria ashtu edhe opozita kanë dështuar, ne tani jemi në një boshllëk politik dhe duhet parë me kujdes se kush do ta mbushë atë, duke qenë vigjilentë ndaj ndikimeve të huaja.
Fatmirësisht, sot kemi një sistem të ri gjyqësor të pavarur si SPAK që po ndjek zyrtarët e korruptuar me mbështetjen e SHBA-së. Shqipëria duhet të vazhdojë rrugën drejt BE-së dhe Perëndimit, duke promovuar harmoninë tonë të rrallë ndërfetare.
Por në rrafshin gjeopolitik gjendemi në një moment delikat. Kemi pësuar edhe sulme kibernetike nga Irani. SHBA dhe BE-ja duhet t’i kushtojnë vëmendje këtij zhvillimi përpara se problemet tona të trokasin në derën e tyre.
Çfarë mësimesh mund të nxjerrin aktivistët e demokracisë në vende të tjera, si për shembull në SHBA, nga ky mobilizim i shoqërisë civile?
Nga programi që drejtoj me zyrtarë të rinj të zgjedhur nga e gjithë bota, shoh se kërcënimi më i madh për demokracinë sot është apatia. Njerëzit ndihen të pashpresë kur shohin se politika u shërben vetëm elitave, gjë që i bën të dyshojnë te vetë sistemi demokratik.
Demokracia nuk mund të imponohet me receta të gatshme nga Uashingtoni apo Brukseli. Ajo duhet të evoluojë organikisht duke respektuar kulturën dhe vlerat e çdo vendi. Ne duhet të lartësojmë zërin e politikanëve të rinj me integritet dhe të shmangim marrëdhëniet asimetrike ku diplomatët e huaj na flasin nga lart.
Nëse nuk u jepet zgjidhje këtyre problemeve, ato do të përshkallëzohen deri në pika të pakthyeshme siç është diktatura. Shqipëria është sot një histori shprese që tregon se ripërtëritja e demokracisë është e mundur.
