Ndërsa lufta me Iranin shpërthen dhe qetësohet nga java në javë, një trend është i qartë: Përfituesja më e madhe e këtij konflikti është Kina. Pekini nuk kishte nevojë të qëllonte, të shpenzonte shuma të mëdha apo të përdorte kapital politik. Por ka fituar më shumë nga kjo krizë sesa çdo krizë tjetër në tre dekada. Lufta përshpejtoi tre nga qëllimet e kahershme të Kinës: një Lindje të Mesme më pak të varur nga Amerika; një botë më të varur nga teknologjia kritike kineze; dhe një reputacion për Pekinin si një fuqi botërore serioze dhe e qëndrueshme.
Pekini nuk është përpjekur ta zëvendësojë Uashingtonin si garantues ushtarak të Lindjes së Mesme; kjo do të kërkonte angazhime të kushtueshme. Qëllimi i tij ka qenë më i thjeshtë dhe më delikat: Të bëjë që shtetet e Gjirit të shkëputen disi nga orbita amerikane. Presidenti Donald Trump po bën pjesën më të madhe të kësaj pune për udhëheqësin kinez Xi Jinping.
Aleatët e Amerikës në Gjirin Persik e kanë parë Uashingtonin të zhvillojë këtë luftë në një mënyrë kaotike dhe pa marrë parasysh dëmin e shkaktuar në qytetet, infrastrukturën dhe ekonomitë e saj. Gjiri Persik tani po ndahet në dy kampe. Emiratet e Bashkuara Arabe po i afrohen Izraelit dhe Uashingtonit. Por një grup më i madh, i udhëhequr nga Arabia Saudite dhe që përfshin Katarin, Omanin dhe ndoshta Irakun dhe madje edhe Turqinë, ka të ngjarë të kërkojë siguri afatgjatë përmes një ekuilibri: lidhje të vazhdueshme me Shtetet e Bashkuara, por edhe dialog me Iranin dhe marrëdhënie më të mira me Kinën.
Ky është pikërisht rendi rajonal që Pekini ka favorizuar. Në vitin 2023, Kina ndërmjetësoi rivendosjen e marrëdhënieve diplomatike midis Arabisë Saudite dhe Iranit. Që atëherë, Riadi i ka rezistuar bashkimit me disa projekte të qendrave të të dhënave dhe çipave kompjuterikë të udhëhequra nga amerikanët. Ka blerë raketa dhe dronë kinezë , ka mbajtur ushtrime me marinën kineze dhe ka eksploruar prodhimin vendas të dronëve luftarakë Wing Loong. Vendet e Gjirit përbënin më shumë se 80 përqind të eksporteve të mbrojtjes kineze në Lindjen e Mesme nga viti 2016 deri në vitin 2025. Askush nuk po përpiqet të zëvendësojë ombrellën e sigurisë së Amerikës. Por ata duan mundësi, dhe mundësitë zvogëlojnë ndikimin amerikan.
Fitorja më mbresëlënëse e Kinës është gjeo-ekonomike. Në shikim të parë, një vend që importon rreth 70 përqind të naftës së tij duhet të jetë ndër humbësit më të mëdhenj të luftës. Megjithatë, Kina e ka përballuar tronditjen më mirë se shumica e vendeve, sepse kaloi vite duke u përgatitur. Ajo diversifikoi furnizuesit , ndërtoi atë që vlerësohet të jetë rezerva më e madhe e naftës në botë , vazhdoi të përdorte qymyrin, zgjeroi energjinë bërthamore dhe elektrifikoi ekonominë e saj në një shkallë që asnjë vend tjetër i madh nuk e ka arritur.
Lufta është bërë një reklamë gjigante për teknologjitë kritike të Kinës. Qeveritë kudo po kërkojnë të ndërtojnë energjinë e tyre diellore, bateritë, turbinat me erë, automjetet elektrike dhe rrjetet. Kina kontrollon rreth 91 përqind të kapacitetit global të prodhimit të paneleve diellore dhe 89 përqind të kapacitetit të baterive litium-jon. Firmat kineze prodhojnë të paktën 70 përqind të pothuajse të gjitha teknologjive të energjisë së pastër të ndjekura nga Bloomberg. Sa më gjatë të vazhdojë pasiguria energjetike, aq më shumë bota do të blejë industritë që dominon Kina.
Lufta gjithashtu çon përpara një qëllim kyç kinez: dobësimin e ndikimit të dollarit mbi tregtinë globale. Raportohet se Irani lejoi disa anije cisternë të kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit me kusht që transaksionet të zgjidhen në renminbi kinez (ose në kriptomonedhë). Kina dhe partnerët e saj në mënyrë efektive e kanë zgjeruar tregtinë e dominuar nga renminbi për të zvogëluar ekspozimin ndaj sanksioneve amerikane. Ndryshimi do të jetë gradual, por trendi tani është i pagabueshëm – larg dominimit të dollarit.
Së fundmi, është edhe fitimi i papritur i reputacionit. Administrata Trump hyri në këtë luftë me qëllime të mëdha : ndryshimin e regjimit, shkatërrimin e programit bërthamor të Iranit, zhdukjen e aftësive të tij të raketave balistike dhe mbështetjen e tij për aleatët rajonalë. Ajo nuk ka arritur asgjë në mënyrë të qëndrueshme. Në vend të kësaj, tani shpreson thjesht të hapë Ngushticën e Hormuzit, e cila ishte e hapur para se të fillonte lufta.
Trump zgjodhi këtë luftë dhe duke vepruar kështu shpërdoroi dhjetëra miliarda dollarë, shpërdoroi municionet e Amerikës, devijoi asetet ushtarake nga Azia, shqetësoi aleatët dhe demonstroi se edhe me fuqinë e madhe të Amerikës, një strategji e gabuar dhe taktikat në ndryshim të vazhdueshëm prodhojnë rezultate të këqija.
Kina bëri çuditërisht pak. Vazhdoi të blinte naftë iraniane, ruajti marrëdhëniet me shtetet e Gjirit, shmangu kostot e mbrojtjes së Iranit ose të policimit të Gjirit. Kjo është qasja e preferuar e Pekinit, pa konfrontime dramatike, por më tepër akumulim i vazhdueshëm i ndikimit.
Gjatë 25 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara e kanë shteruar veten në tre aventura të mëdha ushtarake në Lindjen e Mesme, ndërsa Kina ka grumbulluar fuqi prodhuese, kapacitet teknologjik dhe marrëdhënie diplomatike. Uashingtoni vepron; Pekini pret. Kina ka paguar kostot për këtë luftë, çmime më të larta të energjisë , zinxhirë furnizimi të ndërprerë dhe kërkesë më të dobët globale.
Por fuqia është gjithmonë relative. E matur kundrejt dëmit ndaj qëllimeve, aleancave dhe besueshmërisë së Amerikës, Kina ka dalë përpara./Përshtati “Pamfleti” nga “Washington Post”
