Një mosmarrëveshje mbi një nga projektet kryesore të infrastrukturës në Shqipëri po shfaqet si një provë e re për besueshmërinë institucionale të vendit, pikërisht në kohën kur Tirana po përpiqet të përshpejtojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030.
Në qendër të çështjes është Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës, një projekt me koncesion të cilin qeveria e kryeministrit Edi Rama e ka paraqitur vazhdimisht si kyç për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë dhe ambiciet e saj evropiane. Aeroporti synonte të hapte një qasje të re ndërkombëtare drejt bregdetit shqiptar të Adriatikut. Në vend të kësaj, ai mbetet i papërfunduar, ndërsa afati i përfundimit në shkurt 2026 ka kaluar prej kohësh dhe dy aksionarët e tij po luftojnë për kontrollin përmes sistemit gjyqësor shqiptar, për të cilin njëri prej tyre tani pretendon se është përdorur kundër tij.
Një investitor me 98% i përjashtuar nga një ortak me 2%
Shoqëria koncesionare Vlora International Airport Sh.P.K. (VIA) zotërohet në shumicë nga kompania zvicerane Mabco Constructions SA, e cila mban 98% të aksioneve dhe ka shërbyer si financuesi kryesor dhe kontraktori i përgjithshëm i projektit. Pjesa e mbetur prej 2% i përket 2A Group Sh.p.k., një kontraktor vendas i angazhuar fillimisht për punimet e pistës dhe jo si investitor strategjik.
Sipas Mabco, ky raport pronësie është përmbysur përmes gjykatave shqiptare. Në gusht 2025, Mabco zbuloi se 2A po pretendonte pronësinë mbi 47% të kuotave të VIA-s, duke u mbështetur në një marrëveshje të pretenduar transferimi aksionesh, të cilën Mabco e konsideron të pavlefshme dhe të paautorizuar. Si Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, ashtu edhe Regjistri Kombëtar i Biznesit kanë konfirmuar më pas se një transferim i tillë nuk është kërkuar apo miratuar ndonjëherë, një hap që kërkohet nga marrëveshja e koncesionit që çdo transferim të prodhojë efekte juridike.
Pavarësisht kësaj, gjykatat shqiptare kanë miratuar një sërë masash të përkohshme, shpesh pa dëgjuar më parë kompaninë, duke pezulluar të drejtën e saj të votës në VIA. Mabco pretendon se sa herë ka fituar apel kundër këtyre masave, një gjykatë e shkallës së parë ka nxjerrë një masë të re të përkohshme, duke rivendosur kufizimet që sapo ishin rrëzuar. Më 26 maj 2026, Mabco fitoi në Gjykatën e Lartë, por vetëm pak ditë më vonë 2A siguroi masa të reja të përkohshme nga një gjykatë më e ulët, duke penguar sërish Mabco të rimarrë kontrollin operacional.
Qeverisja e bllokuar, projekti i ndalur
Pasojat në terren kanë qenë të prekshme. Mabco është përjashtuar nga qeverisja e VIA-s, i është mohuar qasja në kantier dhe përfaqësuesit e saj janë larguar në prani të zyrtarëve të Ministrisë. DAA International, e angazhuar për certifikimin dhe përgatitjen operacionale të aeroportit, raportohet se është penguar të hyjë në kantier, ndërsa pajisjet zjarrfikëse të nevojshme për certifikim kanë qëndruar për muaj të tërë të bllokuara në doganë.
Mabco ka kërkuar vazhdimisht kryerjen e një auditimi të pavarur dhe të njohur ndërkombëtarisht për të përcaktuar faktet financiare dhe kontraktuale të mosmarrëveshjes, një hap që do të konsiderohej praktikë standarde në një konflikt të kësaj përmase mbi një koncesion me rëndësi strategjike. Këto kërkesa kanë mbetur pa përgjigje dhe, sipas kompanisë, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, si partneri shtetëror në koncesion, nuk është angazhuar në mënyrë domethënëse për zgjidhjen e ngërçit për pjesën më të madhe të një viti.
Mabco ka dorëzuar tashmë një njoftim zyrtar për mosmarrëveshje kundër shtetit shqiptar, në bazë të traktatit dypalësh për mbrojtjen e investimeve ndërmjet Zvicrës dhe Shqipërisë. Janë zhvilluar konsultime, por Shqipëria deri tani e ka cilësuar çështjen si një mosmarrëveshje private mes aksionarëve dhe jo si një çështje që kërkon angazhim në nivel shtetëror.
Pjesë e një modeli?
Mosmarrëveshja për aeroportin zhvillohet në një kontekst të njohur për vëzhguesit e Shqipërisë në Bruksel. Investimet në media dhe energji të investitorit italian Francesco Becchetti në Shqipëri u përfshinë në hetime penale, sekuestrime asetesh dhe heqje licencash pas përplasjes me qeverinë Rama. Më vonë, Becchetti fitoi një vendim arbitrazhi në ICSID kundër Shqipërisë me një vlerë mbi 100 milionë euro për shkelje të detyrimeve që rridhnin nga traktati i investimeve. Ndërkohë, kompanisë çeke të energjisë CEZ iu hoq licenca e shpërndarjes së energjisë elektrike në vitin 2013 pas një mosmarrëveshjeje me autoritetet rregullatore, duke shkaktuar arbitrazh ndërkombëtar që përfundoi me marrëveshje, por jo pa dëmtuar reputacionin e Shqipërisë te investitorët në infrastrukturë.
Janë ngritur gjithashtu pikëpyetje edhe për historikun e vetë 2A Group. Kompania u themelua nga Valon Ademi, ish-konsull nderi i Shqipërisë në Kosovë, i cili është gjithashtu përfaqësues ligjor i Alko-Impex, një kompani ndërtimi nga Kosova në pronësi shumicë të babait të tij. Filiali shqiptar i Alko-Impex ka fituar 52 kontrata me pushtetin vendor me vlerë rreth 25 milionë euro dhe është përballur me akuza publike për shkelje të procedurave të tenderimit dhe falsifikim dokumentesh, përfshirë edhe në lidhje me një kontratë konsorciumi për ndërtimin e një segmenti të Unazës së Tiranës, me një kosto prej rreth 450 milionë eurosh.
Ky projekt i Unazës është përfshirë në një nga çështjet më të profilit të lartë të korrupsionit në Shqipëri
Pse ka rëndësi për Brukselin
Asgjë nga sa më sipër nuk provon se çështja e Aeroportit të Vlorës është diçka më shumë sesa një mosmarrëveshje tregtare mes aksionarëve. Megjithatë, modeli që paraqitet — një investitor i huaj me shumicën e aksioneve i lënë mënjanë përmes masave të përsëritura të përkohshme gjyqësore, një kërkesë e pazgjidhur për verifikim të pavarur dhe një partner shtetëror që ka refuzuar të angazhohet — është pikërisht lloji i pasigurisë institucionale që zyrtarët e BE-së kanë identifikuar si shqetësim në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë.
Ndërsa Tirana kërkon anëtarësimin në Bashkimin Evropian brenda kësaj dekade, episode si ky do të shqyrtohen me kujdes në kryeqytetet evropiane jo vetëm si një mosmarrëveshje mbi një aeroport, por edhe si një provë konkrete nëse gjykatat, autoritetet rregullatore dhe ministritë shqiptare mund të konsiderohen të besueshme për të trajtuar kapitalin e huaj në mënyrë të paanshme kur një projekt bëhet objekt kontestimi. Për momentin, aeroporti mbetet i papërfunduar dhe investimi i Mabco-s mbetet, në praktikë, jashtë kontrollit të saj. /Përshtatur nga ‘Eu Reporter’
