Anton Tymoshenko është i lodhur. Komediani më i famshëm ukrainas i stand-up-it (Volodymyr Zelenskyy nuk llogaritet, sepse ai është president), sapo është kthyer nga një turne i lodhshëm evropian, ku dha 36 shfaqje në 50 ditë. Ka luajtur në Berlin, Paris dhe Londër. Dhe në Birmingham, ku Tymoshenko përpiqej pa sukses të blinte artikuj të serisë “Peaky Blinders”.
The Guardian shkruan se audiencat e tij ishin kryesisht ukrainas që jetonin jashtë, shumë prej tyre refugjatë. Turneu mbledhi pothuajse gjysmë milionë dollarë, të cilat do t’u shkojnë forcave të armatosura të Ukrainës.
Përveç lodhjes, Tymoshenko është i zemëruar me situatën në të cilën ndodhet vendi i tij pas pushtimit rus. “Lufta është shumë qesharake për dy vitet e para. Pastaj bëhet më pak qesharake,” thotë ai, duke folur në klubin e njohur të komedisë në Kiev, Underground Standup.
Ai citon vëzhgimin e shkrimtarit Mark Twain, i cili thotë se humori është tragjedi plus kohë. “Ne kemi tragjedi plus tragjedi plus tragjedi,” thotë Tymoshenko, pas një jave ku Moska ka bombarduar Kievin dhe qytete të tjera ukrainase me qindra dronë dhe raketa.
Lufta ka transformuar skenën e vogël të stand-up-it në Ukrainë. Një dekadë më parë shumica e komedianëve flisnin në rusisht. Kremlini, i mirëfinancuar, kishte përmbytur kanalet ukrainase me programe dhe muzikë ruse. Në vitin 2022, kur tanket ruse mbërritën, të gjithë komedianët kaluan në performanca në gjuhën ukrainase.
Në javët pas sulmit rus, ata takoheshin online, tregonin shaka dhe ndanin përmbajtje me njëri-tjetrin, disa madje duke transmetuar nga territoret e pushtuara nga armiku. “Lufta na dha një nxitje kulturore,” thotë Tymoshenko. “Komedia ruse nuk është komedi e vërtetë, sepse ata nuk thonë të vërtetën, sidomos për politikën.”
Që nga ato muaj të vështirë të fillimit, stand-up-i është bërë jashtëzakonisht popullor. Në vitin 2023, Tymoshenko mbushi Pallatin e Ukrainës në Kiev me 3 mijë vende. Vitin e kaluar, ai bëri turne në Amerikën e Veriut, duke performuar për herë të parë në anglisht, një sfidë që e detyroi të provonte shakatë tek miqtë.
Në setin e tij në New Jersey kishte shaka për strehat e bombave (“edhe nëse tregon një shaka të keqe, njerëzit do të qëndrojnë”) dhe armët (“E kuptoj që nuk mund t’i dërgosh të gjitha. Duhet të mbash disa për shkollat”). Dhe për Joe Biden (“Është shumë i ngjashëm me ukrainasit. Duket sikur mund të vdesë në çdo moment.”)
Ai pranon se ia ka borxh Zelenskyyt, studioja e komedisë së të cilit, Kvartal 95, pati shumë sukses në Ukrainë dhe Rusinë e viteve 2000, gjatë viteve të para të Putinit në Kremlin. Para se të hynte në politikë, Zelenskyy ishte i njohur si argëtues dhe si aktor. “Pa të ne do të kishim patur gjëra ruse,” thotë Tymoshenko.
Megjithatë, studioja më pas zhvilloi një “monopol mbi humorin”, duke prodhuar dhjetëra shfaqje televizive dhe filma, përfshirë dramën “Shërbëtori i Popullit”. Në të, Zelenskyy luan rolin e presidentit, një rol që e çoi në një fitore të madhe zgjedhore në jetën reale në vitin 2019. “U përpoqën të ishin kudo dhe u bë e keqe,” thotë Tymoshenko.
Ai preferon Zelenskyyn si udhëheqës në kohë lufte. “Është mirë të kesh një djalë si ai në pushtet. Përjetohet një ndjesi e fortë si në filmin Black Mirror. Nuk është normale, por bota nuk është normale, kështu që përshtatet,” thotë ai.
Tymoshenko përshkruan stilin e tij të humorit si “mjaft të errët”. Ai bën shaka për vdekjen: “Disa njerëz nuk humbën asgjë. Disa humbën gjithçka. Sfida është të gjesh një drejtim që funksionon për të gjithë. Njerëzit janë të lodhur nga lufta. Duhet të gjesh një mënyrë origjinale për t’i bërë të qeshin dhe për t’i mos i dëshpëruar.”
Pas tre vitesh në Kiev, Tymoshenko thotë se prindërit e tij së fundmi janë kthyer në fshatin e tyre pranë Nikopolit, një tjetër qytet në vijën e frontit nën sulme të rregullta artilerie dhe dronësh. Ai u rrit atje në fshat duke “luajtur me shkopinj”, para se të shkonte në Kiev për të studiuar shkenca politike.
Autorët që ai lexonte, Platon dhe Aristoteli, nuk pasqyrojnë botën jo-ideale sot, një vend ku mbizotërojnë “forca brutale dhe paraja”. Ai beson se nuk do të ketë shumë për të qeshur kur lufta më në fund të përfundojë: “Jam i sigurt që Ukraina do të fitojë dhe Rusia do të digjet. Por kemi humbur kaq shumë njerëz. Nuk mund ta imagjinosh Ditën e Fitores si ‘Uau!’.”
Ndërkohë, ai sugjeron se gjërat po përmirësohen për komedinë ukrainase: “Do të kemi vetëm gra komediane, sepse ne burrat do të kemi vdekur të gjithë,” thotë me humor të zi.