Intervistoi: Reldar Dedaj
Është folur dhe është diskutuar vazhdimisht për diskriminimin e komunitetit rom në Shqipëri. Jemi dëshmitarë të këtij fenomeni, që ka ekzistuar dhe ekziston, duke u shfaqur para syve tanë në një formë apo në një tjetër. Si formë diskriminimi është edhe kur flitet pak për njerëzit e suksesshëm të komunitetit rom, të talentuar, të arsimuar dhe punëtorë, ndryshe nga çfarë ndodh me të gjithë të tjerët. Një ndër to është Ina Majko, vajza rome e cila ka nisur podcast-in e saj në Radio Tirana, duke i dedikuar një emision radiofonik komunitetit të cilin përfaqëson. Në një intervistë për “Liberale.al”, Ina zbulon përvojën e saj të re që sapo ka nisur në botën e medias:
Ina, nuk e kisha dëgjuar podcastin tuaj që transmetohet në Radio Tirana, por pyetja ime konsiston këtu, pse një emision për komunitetin rom dhe mbi të gjitha i drejtuar nga një anëtare e këtij komuniteti?
Gjeneza e “Romët krenarë” si një podcast rezonon nga një domosdoshmëri për të krijuar një portret të vërtetë dhe të saktë të komunitetit rom. Gjatë gjithë historisë, narrativat tona ose janë anashkaluar ose janë përshkruar në mënyrë të pasaktë në mediat kryesore. Misioni kryesor i podcast-it është të shërbejë si një megafon për zërin tonë kolektivë, duke artikuluar pasurinë e kulturës sonë, sfidat e vështirësitë dhe sidomos momentet e triumfit që kumbojnë brenda komunitetit rom.
Si një grua rome që drejton këtë përpjekje, sjell një perspektivë që ndërthuret në mënyrë të drejtpërdrejtë me trashëgiminë tonë dhe sfidat e shumë-anshme me të cilat përballemi. Përvojat e mia të jetuara përmbledhin qëndrueshmërinë, traditat dhe kompleksitetin që na përcaktojnë si popull. Nëpërmjet “Romëve krenarë”, unë aspiroj të hedh dritë jo vetëm mbi betejat, por edhe mbi pasurinë kulturore, krijimtarinë dhe historitë e suksesit që shpesh mbeten të padukshme ose të nënvlerësuara.
Ky podcast është më shumë se një platformë; është një testament për ekzistencën tonë, aspiratat tona dhe kontributet që ne i kemi dhënë shoqërisë shqiptare e më gjerë. Është një ftesë për botën për të njohur, vlerësuar dhe festuar identitetin tonë – një rrëfim që kapërcen keqkuptimet dhe stereotipet që kanë errësuar esencën e të qenit rom për një kohë të gjatë.
Pse kështu, dhe çfarë është kaq urgjente që anëtarë të këtij komuniteti të kenë një podcast të drejtuar nga ata dhe për ata?
Sigurisht, urgjenca për një podcast si “Romë krenarë” vjen nga zbrazëtia e thellë historike në peizazhin mediatik. Për një kohë të gjatë, komuniteti rom është përballur me mungesën e përfaqësimit të vërtetë dhe mungesën e platformave ku zëri ynë dëgjohet dhe respektohet. Rrëfimet tona shpesh janë keqinterpretuar ose, më keq, janë lënë fare pas dore fare.
Ky podcast nuk është vetëm një kanal transmetimi; është një strehë e shumëpritur ku historitë, aspiratat dhe betejat tona gjejnë vendin e duhur. Është një dëshmi e qëndrueshmërisë e kulturës sonë të gjallë që shpesh është anashkaluar. Duke e drejtuar vetë diskursin, unë synoj të kapërcej margjinalizimin e vazhdueshëm me të cilin jemi përballur në mediat kryesore.
Rëndësia e “Romëve krenarë” qëndron jo vetëm në ofrimin e një hapësire për dialog, por në rolin e tij si një katalizator për fuqizimin brenda komunitetit tonë. Bëhet fjalë për krijimin e një narrative të re dhe riformësimin e perceptimit se kush jemi, jo përmes lenteve të të tjerëve, por përmes përfaqësimit tonë autentik.
Kjo platformë nuk ka të bëjë vetëm me të folurit; ka të bëjë me të dëgjuarit dhe të parin në tërësinë tonë – me kompleksitetin tonë, diversitetin tonë, arritjet tona dhe ëndrrat tona. Ka të bëjë me rrënjosjen e një ndjenje krenarie dhe përkatësie mes nesh, duke nxitur një hapësirë ku tregimet tona kanë rëndësi dhe respektohen. “Romët krenare” shërben si një fener shprese, duke i bërë jehonë zërave të padëgjuar dhe duke zbuluar aspektet e pashkelura të identitetit tonë që kanë qenë në hije për një kohë të gjatë.
Ju mendoni se anëtarë të këtij komuniteti janë lënë jashtë vëmendjes së medias dhe mundësia e dhënë për një emision të tillë, mund të krijojë shanset për të evidentuar anëtarë të këtij komuniteti që kanë dhënë dhe mund të japin shembuj pozitiv në shoqërinë shqiptare?
Sigurisht. Ka shumë histori suksesi brenda komunitetit tonë, por këto narrativa rrallë shfaqen në media. Të them të drejtën, ato shpesh herë nuk marrin vëmendjen e duhur. Fatkeqësisht, ato që shesin janë histori që përshkruajnë Romët vetëm si viktima. Më kujtohet një rast në një emision ku u prezantova nga gazetarja në mënyrë të pasaktë, si dikush që prindërit nuk e lejonin të shkonte në shkollë. Realiteti është se të dy prindërit e mi janë arsimtarë, njerëz që kanë kushtëzuar shkollimin e fëmijëve të tyre si prioritet.
Ky rast nxjerr në pah racizmin që ekziston në median tonë. Pa dyshim, një titull si ‘Romët nuk e duan shkollën’ do të pranohet më lehtë nga shoqëria se sa një version i kundërt. Me sa duket, mediat ndihmojnë përhapjen e racizmit.
Në komunitetin tonë ka individë të shquar si Xhenson Çela, një novelist dhe avokat, Sead Kazanxhiu, një piktor i njohur, Olsi Sherifi, një gazetar i respektuar dhe, së fundmi, një producent i një filmi të shkurtër për Romët. Ne ekzistojmë, por duket se shoqëria e preferon narrativën e një Romi të papërshtatur në vend që të njohë arritjet tona.
A mund të më tregoni nëse keni mundësi cilat mund të jenë disa nga temat më themelore apo që ju keni dëshirë të trajtoni në këtë podcast?
Temat kryesore do të përqendrohen rreth historisë së komunitetit tonë, trashëgimisë kulturore dhe kontributeve tona në shoqërinë shqiptare. Qëllimi im është të adresoj sfidat, jo duke i përshkruar ato si histori viktimash, por duke i trajtuar si rrëfime të qëndrueshmërisë dhe mbijetesës. Synoj të prezantoj histori të guximshme që tregojnë forcën tonë për të përballuar sfidat dhe për të mbajtur gjallë vlerat dhe traditat tona në një mjedis shoqëror dhe kulturor të ndryshëm. Kjo platformë do të sjellë histori frymëzuese, duke theksuar fuqinë tonë si komunitet dhe rolin tonë në ruajtjen dhe përhapjen e pasurisë sonë kulturore.
Ky podcast i drejtuar nga ju, mund të jetë një lloj çlirimi për ju, një lloj përgjigje ndaj atyre që të kanë parë dhe janë mjaftuar veç me lëkurën e ngjyrës…?
Unë nuk mbaj mëri dhe nuk kam nevojë të çlirohem. Unë ballafaqohem me sfida se jam rome, por faji nuk qëndron tek fakti që jam rome por për shkak të keqkuptimeve dhe dis-informimit që njerëzit kanë për komunitetin tim. Është thelbësore të kuptoni këtë dallim. Ky ‘podcast’ nuk është për të treguar pengje apo për të justifikuar përvojat negative; është një zë për komunitetin tim. Për mua, qëllimi është të ndërtojmë vetëdijen tonë, duke bashkuar fuqitë tona për të rezistuar ndaj komenteve dhe sjelljeve negative që mund të na demoralizojnë. Është thirrje për mbrojtjen e identitetit tonë dhe për të përhapur ndërgjegjësim tek ne si fillim, duke treguar se si komunitet kemi forcën për të thyer paragjykimet dhe për të bërë zërin tonë më të fortë e të bashkuar. /Liberale.al/
