Një ditë pasi Shtetet e Bashkuara dhe Irani firmosën në mënyrë dixhitale memorandumin e mirëkuptimit që synon t’i japë fund përshkallëzimit të tensioneve mes dy vendeve, kanë dalë në dritë detaje të reja mbi përmbajtjen e marrëveshjes.
Sipas informacioneve të publikuara nga Sky News, duke cituar zyrtarë të lartë amerikanë, Teherani ka pranuar të bëjë lëshime të rëndësishme lidhur me programin e tij bërthamor, ndërsa Uashingtoni është shprehur i gatshëm të diskutojë lehtësimin e sanksioneve dhe zhbllokimin e fondeve iraniane të ngrira.
Megjithatë, administrata amerikane nuk ka ndërmend të reduktojë menjëherë praninë e saj ushtarake në Lindjen e Mesme. Zyrtarët e Uashingtonit kanë bërë të ditur se forcat amerikane do të mbeten në rajon derisa të verifikohet se Irani po respekton plotësisht angazhimet e marra në memorandum.
Sipas të njëjtave burime, çdo vendim për tërheqjen e trupave amerikane do të shqyrtohet vetëm pas arritjes së një marrëveshjeje përfundimtare mes palëve.
Në planin ekonomik, SHBA ka lënë të hapur mundësinë e lehtësimit gradual të sanksioneve dhe lirimit të aseteve iraniane të bllokuara. Zyrtarët amerikanë e kanë përshkruar këtë proces si një seri “hapash të vegjël reciprokë”, duke theksuar se çdo lëshim nga ana amerikane do të kushtëzohet nga veprime konkrete të Teheranit.
Ata kanë nënvizuar gjithashtu se nuk do të ketë marrëveshje të fshehta dhe se procesi do të karakterizohet nga transparencë e plotë.
Një rol të rëndësishëm në negociata duket se ka luajtur edhe zëvendëspresidenti amerikan JD Vance. Sipas zyrtarëve të administratës, presidenti Donald Trump i kërkoi personalisht numrit dy të Shtëpisë së Bardhë të përfshihej drejtpërdrejt në bisedime, duke e kthyer procesin në një nismë të drejtuar nga nivelet më të larta të pushtetit amerikan.
Burimet amerikane zbuluan gjithashtu se Uashingtoni ka shprehur pakënaqësi ndaj rolit të Omanit, i cili deri tani kishte shërbyer si ndërmjetës tradicional mes SHBA-së dhe Iranit. Sipas tyre, administrata amerikane e konsideron Muskatin të afërt me pozicionet iraniane dhe për këtë arsye ka hapur kanale të reja komunikimi përmes Pakistanit dhe Katarit.
Këto kontakte, sipas zyrtarëve, kanë ndihmuar në krijimin e linjave të drejtpërdrejta me kryetarin e Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, një nga firmëtarët e memorandumit.
Nga ana tjetër, administrata Trump vlerëson se Irani ndodhet në një pozitë më të dobët se në dekadat e fundit. Zyrtarët amerikanë pretendojnë se ekonomia iraniane është nën presion të madh, ndërsa programi bërthamor i vendit është dëmtuar rëndë nga zhvillimet e fundit.
Ata argumentojnë se këto kushte kanë krijuar një moment të favorshëm për arritjen e një marrëveshjeje afatgjatë.
Një nga çështjet që ka tërhequr vëmendje është fakti se memorandumi nuk është nënshkruar nga lideri suprem i Iranit. Sipas zyrtarëve amerikanë, kjo është në përputhje me praktikën e ndjekur edhe në marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, kur Ajatollah Ali Khamenei nuk ishte firmëtar i dokumentit.
Në emër të Teheranit, memorandumi u nënshkrua nga kryetari i Parlamentit iranian Mohammad Bagher Ghalibaf, ndërsa në emër të SHBA-së firmën e vendosi presidenti Donald Trump, së bashku me zëvendëspresidentin JD Vance.
Ceremonia zyrtare e nënshkrimit të marrëveshjes pritet të zhvillohet të premten në Zvicër, ndërsa palët po përgatiten për një raund të ri negociatash teknike që do të përcaktojnë hapat e ardhshëm për zbatimin e saj.
Pikat e dakordësuara
-Rihapja e menjëhershme e Ngushticës së Hormuzit për lundrimin ndërkombëtar.
-Përfundimi i bllokadës detare amerikane ndaj Iranit.
-Nisja e negociatave teknike për një marrëveshje më të gjerë dhe afatgjatë.
-Lëshime nga Irani për programin bërthamor, me Teheranin që pranon kufizime dhe angazhime të reja (detajet ende nuk janë bërë publike).
-Mundësia e zhbllokimit të fondeve iraniane të ngrira, në mënyrë graduale dhe të kushtëzuar.
-Lehtësimi progresiv i sanksioneve amerikane, në varësi të respektimit të marrëveshjes nga Irani.
-Parimi i reciprocitetit, ku çdo hap nga SHBA do të shoqërohet me një veprim përkatës nga Teherani.
-Transparencë e plotë në proces, pa marrëveshje sekrete ose anësore.
-Ruajtja e pranisë ushtarake amerikane në rajon, të paktën deri në verifikimin e zbatimit të angazhimeve iraniane.
-Armëpushimi dhe ulja e tensioneve në frontet rajonale, përfshirë Libanin, sipas interpretimeve të publikuara nga pala iraniane dhe Hezbollah.
-Periudhë negociuese prej rreth 60 ditësh, gjatë së cilës pritet të negociohet një marrëveshje përfundimtare politike, ushtarake dhe bërthamore.
