Shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, deklaroi se marrëdhëniet transatlantike “kanë pësuar një goditje të madhe gjatë javës së fundit”.
Reagimi erdhi pasi liderët e BE-së u mblodhën në një samit urgjent pas javësh kërcënimesh nga presidenti amerikan, Donald Trump, për Groenlandën, kërcënime që u tërhoqën papritur pas një marrëveshjeje të paqartë për sigurinë në Arktik.
“Një ditë është kështu, ditën tjetër gjithçka mund të ndryshojë sërish”, u shpreh ajo. Kallas theksoi se, megjithëse marrëdhëniet me SHBA-të janë tronditur, evropianët “nuk janë të gatshëm të hedhin poshtë 80 vite marrëdhënie të mira”.
Pas samitit, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, u shpreh se uniteti i BE-së dhe angazhimi me SHBA-të “në mënyrë të vendosur, por pa përshkallëzim” kanë dhënë rezultate.
Samiti urgjent u thirr pasi Trump njoftoi se do të vendoste tarifa 10% ndaj tetë vendeve evropiane që kundërshtonin marrjen nën kontroll nga SHBA të Groenlandës, territor autonom pjesë e Danimarkës. Edhe pse Trump u tërhoq nga kërcënimi për tarifat, zyrtarët evropianë e konsideruan të domosdoshëm diskutimin mbi marrëdhëniet më të gjera transatlantike me një president të paparashikueshëm.
Kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, vlerësoi unitetin e BE-së dhe “gatishmërinë për të mbrojtur veten”, duke theksuar se sovraniteti i Danimarkës nuk është i negociueshëm dhe se bashkëpunimi me SHBA-të duhet të bëhet “me respekt, pa kërcënime”.
Presidenti francez, Emmanuel Macron, deklaroi se Evropa duhet të mbetet “jashtëzakonisht vigjilente” dhe e gatshme të përdorë instrumentet e saj nëse përballet sërish me kërcënime. Ndërsa kancelari gjerman, Friedrich Merz, përshëndeti tërheqjen e Trump nga planet për Groenlandën dhe heqjen dorë nga tarifat shtesë.
Disa liderë evropianë theksuan rëndësinë e ruajtjes së SHBA-ve si aleate. Presidenti i Lituanisë, Gitanas Nausėda, e quajti SHBA-të “mikun më të afërt”, ndërsa kryeministri polak, Donald Tusk, tha se Evropa duhet të mbetet e bashkuar për të mbrojtur marrëdhëniet transatlantike, por shtoi se politika ka nevojë për “besim dhe respekt, jo dominim dhe as shtrëngim”.
Edhe Groenlanda, e cila u largua nga BE-ja në vitin 1985, këmbënguli në respektimin e sovranitetit të saj. Kryeministri Jens-Frederik Nielsen deklaroi se nuk e di përmbajtjen e marrëveshjes, por theksoi se territori dëshiron “dialog paqësor” me SHBA-të dhe se sovraniteti është i panegociueshëm.
“Ne zgjedhim Mbretërinë e Danimarkës, BE-në dhe NATO-n”, u shpreh ai.
Samiti u zhvillua pas kritikave të ashpra të presidentit ukrainas, Volodymyr Zelensky, i cili akuzoi Evropën për ngadalësi në vendimmarrje dhe bëri thirrje për forca të përbashkëta të armatosura evropiane. Sipas Institutit Kiel, BE-ja ka alokuar 188.6 miliardë euro për Ukrainën deri më 31 tetor 2025, por proceset vendimmarrëse kanë qenë shpesh të ngadalta.
Ndërkohë, Parlamenti Evropian sinjalizoi se është gati të rishqyrtojë ngrirjen e ratifikimit të marrëveshjes tregtare BE–SHBA, pas tërheqjes së kërcënimeve për tarifa nga Trump. Presidentja e Parlamentit, Roberta Metsola, tha se diskutimet mund të rifillojnë, por paralajmëroi për nevojën e vigjilencës.
BE-ja kishte shqyrtuar edhe vendosjen e tarifave ndaj 93 miliardë euro mallra amerikane dhe përdorimin e instrumentit kundër shtrëngimit ekonomik, në rast se tarifat do të zbatoheshin. Edhe qeveritë më pro-amerikane pranuan se masa të tilla mund të ishin të nevojshme.
Liderët evropianë shprehën gjithashtu shqetësime për nismën e Trump, Bordin e Paqes, nga frika se ajo mund të shndërrohet në një strukturë rivale të OKB-së. Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, tha se BE-ja ka “dyshime serioze” për disa elemente të kësaj nisme, përfshirë qeverisjen dhe përputhshmërinë me OKB-në.
Deri tani, Hungaria dhe Bullgaria janë të vetmet vende të BE-së që kanë pranuar ftesën për t’iu bashkuar Bordit të Paqes, ndërsa Franca, Suedia, Norvegjia dhe Britania e Madhe kanë refuzuar.