Papa Françesku vdiq sot, e hënë, 21 prill. Papa ndodhej në Romë, në Casa Santa Marta, ku ishte transferuar pas shtrimit në Gemelli. Kardinali Farrell dha lajmin: “Në orën 7:35 të mëngjesit, peshkopi i Romës u kthye në shtëpinë e Atit”
Vdekja e një Papati shënon fillimin e një rituali me një traditë mijëravjeçare, të karakterizuar nga një ceremoni rigoroze dhe e panjohur, e cila me kalimin e viteve ka pësuar disa ndryshime si pasojë e kohës. Disa të prezantuara nga vetë Papa Françesku.
Rishikojmë fazat më domethënëse, nga konstatimi i vdekjes deri te varrosja, nga simbolika e miratuar deri në mbledhjen e Konklavës së thirrur për të zgjedhur se kush do të jetë Papa i ri, Vikari i Krishtit dhe pasardhësi i Pjetrit.
Konstatimi i vdekjes
Para së gjithash, vdekja e Papës duhet të konstatohet nga Camerlengo, kardinali përgjegjës për administrimin e financave të Selisë së Shenjtë dhe kryesimin e qeverisë së saj gjatë periudhës së njohur si “sede vacante”, përpara dy figurave: mjeshtrit të kremtimeve liturgjike dhe sekretarit e kancelarit të Kamera Apostolike. Në të kaluarën, për të dekretuar vdekjen, Camerlengo, sipas traditës e thërriste Papën tri herë me emrin e tij të pagëzimit. Nëse nuk merrte përgjigje, do të shqiptonte frazën Vere Papa mortuus est (“Papa ka vdekur me të vërtetë”). Ky ritual dëshmohet deri në vitin 1878 me vdekjen e Papa Piut IX, të konstatuar nga Camerlengo Gioacchino Pecci, Leo XIII i ardhshëm. Në dekadat e fundit, vdekja e një Papa është dekretuar nga një mjek. Fraza në latinisht, megjithatë, është raportuar nga Camerlengo në certifikatën e vdekjes së Papës të hartuar nga Kancelaria Apostolike, botimi i së cilës shënon fillimin e periudhës së “sede vacante”. Që nga viti 2019, Kardinali Camerlengo ka qenë Kevin Joseph Farrell.
Përhapja e lajmit në mbarë botën
Pas këtij akti të parë, Camerlengo ia komunikoi vdekjen famullitarit të Romës, i cili e përhapi atë në të gjithë botën. Dera prej bronzi e Shën Pjetrit është e mbyllur përgjysmë dhe këmbenit bien me tingujt e çekiçit. Kushtetuta apostolike e Kishës e shpallur nga Gjon Pali II më 22 shkurt 1996, dokumenti që dikton normat që duhen ndjekur gjatë periudhës së “sede vacante”, “nëse Papa romak vdes jashtë Romës, i takon Kolegjit të Kardinalëve që të organizojë çdo gjë të nevojshme. Bazilika e Pjetrit në Vatikan”. Teksti konfirmon se është Camerlengo ai që dëshmon vdekjen e Papës, pa treguar modalitetet.
Një popull në pelegrinazh
Trupi i Papës transportohet më pas në Kishën Sistine, në procesion: këtu balsamoset dhe vishet me petka të shenjta (mitra e bardhë, shauble e kuqe, pallium i bardhë leshi me kryqe të zeza). Trupi ekspozohet në një katafalkë për besimtarët për tre ditë, ndërsa kardinalët festojnë të ashtuquajturin “Novendiali” të së drejtës së votës për nëntë ditë. Vetë kardinalët janë thirrur të thyejnë Unazën e Peshkatarit, të cilën Papa e merr gjatë meshës solemne në fillim të pontifikatit të tij dhe vulën e plumbit me të cilën ai zyrtarizon letrat apostolike.
Funerali
Funerali papal, i quajtur Missa poenitentialis, kremtohet në Shën Pjetri në prani të delegacioneve shtetërore nga e gjithë bota: tradicionalisht riti mbahej nën altarin papnor të Berninit, por për funeralin e fundit, edhe për shkak të fluksit të madh të njerëzve, më pas u zgjodh të përdorej sheshi i hapur. Trupi i Papës vendoset në një arkivol të trefishtë me selvi, plumb dhe arrë: përpara se të mbyllet dhe vuloset, fytyra mbulohet me një leckë mëndafshi. Më në fund, arkivoli çohet në varrin nën bazilikën në “Shpellën e Vatikanit” dhe ruhen eshtrat e Papës së parë. Megjithatë, jo të gjithë pontifikët janë varrosur këtu: Papa, në fakt, mund të lërë udhëzime të sakta për vendin e varrimit të trupit të tij. Disa shembuj? Gregori XII (1406-1415) është varrosur në Recanati; Benedikti XII (1334-1342) dhe Gjoni XXII (1316-1334) në Avignon; Gregori X (1271-1276) në Arezzo.
“Revolucioni i thjeshtë” i Françeskut
Françesku ka zgjedhur të revolucionarizojë ritualin, siç thuhet në Ordo Exsequiarum Romani Pontificis, përditësimi i normave liturgjike në funeralin e Papëve të botuar në prill 2024: botimi i parë i tekstit u miratua në vitin 1998 nga Gjon Pali II dhe u botua në vitin 2000, i përdorur për përshtatjet e tij me emrat 20005 dhe ato të funeralit, intus. Benedikti XVI në vitin 2023. Struktura e ritit funeral mbetet ajo kanonike (zgjimi, funerali dhe varrimi), por sapo Papa të vdesë, trupi i tij nuk do t’i ekspozohet më nderimit të besimtarëve në një katafalkë, por në një arkivol të thjeshtë prej druri të hapur, “me çdo kristianitet”. Bergoglio thjeshtoi gjithashtu ritin e varrimit, duke parashikuar një vigjilje, dhe jo dy, dhe asnjë ceremoni për mbylljen e arkivolit. Një tjetër element i ri konsiston në futjen e indikacioneve të nevojshme për varrim të mundshëm në një vend të ndryshëm nga Bazilika e Vatikanit. Françesku konfirmoi se kishte dhënë udhëzime për t’u varrosur në Santa Maria Maggiore, bazilikën ku edhe para se të bëhej pontifik shkoi për t’u lutur, “në një dhomë ku mbanin shandanë. Ky është vendi… Më konfirmuan se gjithçka është gati”.
Drejt Konklavës
Si do të vazhdohet pas varrimit? Siç lexojmë përsëri në Universin Dominici Gregis në kapitullin 37, duhet pritur të paktën pesëmbëdhjetë ditë përpara se të vazhdohet me zgjedhjen e një Pape të ri, për të lejuar kardinalët që mungojnë të mbërrijnë në Romë për Konklavën, por i lë Kolegjit të Kardinalëve që të parashikojë fillimin e Konklavës nëse dihet se kardinalët janë të pranishëm, zgjatet procesi nëse ka arsye serioze, pastaj fillon procesi i zgjedhjes për disa ditë të tjera, por nëse kanë kaluar maksimumi njëzet ditë nga fillimi i Selisë së lirë, të gjithë zgjedhësit kardinalë të pranishëm janë të detyruar të vazhdojnë me zgjedhjet.
Vula me vlefshmëri të kufizuar
Si kuriozitet i fundit, me vdekjen e Papës, Posta e Vatikanit lëshoi pulla që përshkruanin stemën e Selisë së Shenjtë, dy çelësat e përmendur të Shën Pjetrit, ai i artë i referohet fuqisë së Papës për të liruar dhe lidhur gjërat e botës tjetër, ai i argjendtë tregon fuqi të kufizuar shpirtërore tokësore.