Më 25 tetor, qytetarët e Serbisë do të marrin pjesë në zgjedhjet që konsiderohen më të rëndësishmet dhe më vendimtaret në historinë e tyre të fundit. Për herë të parë, një lëvizje e fuqishme studentore po sfidon strukturën e pushtetit të Aleksandar Vuçiçit, i cili, përmes bashkëpunimeve politike dhe metodave të ngjashme me ato të Vladimir Putinit, ka dominuar vendin, ka shfrytëzuar burimet e tij dhe ka kufizuar konkurrencën politike përmes Partisë Përparimtare Serbe (SNS) gjatë 14 viteve të fundit.
Vuçiç po akuzohet se tashmë po përdor të gjitha mjetet që ka në dispozicion për të manipuluar zgjedhjet. Në këto rrethana, mbështetësit e sundimit të ligjit në mbarë botën duhet të reagojnë publikisht dhe të ndjekin nga afër zhvillimet në Serbi, për të kufizuar manipulimet e mundshme dhe për t’i dhënë demokracisë mundësinë të funksionojë.
Vuçiç ka shpenzuar shuma jashtëzakonisht të mëdha në Uashington për të financuar lobistë. Synimi i këtyre përpjekjeve është që komuniteti ndërkombëtar të mos përqendrojë vëmendjen te zhvillimet e brendshme në Serbi.
Mesazhi që përcjellin këta lobistë është se Vuçiç përfaqëson një të keqe të domosdoshme, një zgjidhje të papërsosur për një vend ku, sipas tyre, alternativa do të ishte ardhja në pushtet e forcave radikale. Megjithatë, kjo tezë kundërshtohet me argumentin se vetë Vuçiç dhe SNS përfaqësojnë forca radikale, të lidhura ngushtë me interesat e Vladimir Putinit, të cilin autori i analizës e cilëson kriminel lufte.
Regjimi i Vuçiçit akuzohet se e ka përqendruar veprimtarinë e tij te shfrytëzimi i pasurive të Serbisë dhe vendosja e vendit në shërbim të interesave të Rusisë dhe Partisë Komuniste Kineze. Kompania serbe e naftës dhe gazit ndodhet nën pronësinë ruse, duke krijuar burime financiare që, sipas kësaj analize, kontribuojnë në financimin e luftës së Putinit dhe vrasjen e civilëve ukrainas.
Ndërkohë, Vuçiç ka integruar teknologji ushtarake dhe sisteme kineze të mbikëqyrjes në Serbi. Autoritetet serbe kanë zhvilluar gjithashtu një stërvitje të përbashkët ushtarake me Ushtrinë Çlirimtare Popullore të Kinës.
Bashkëpunimi i ngushtë mes shërbimeve të inteligjencës serbe dhe ruse përbën një tjetër element shqetësues. Serbia akuzohet se ka shërbyer si bazë operacionale për aktivitetet e fshehta të Rusisë kundër Perëndimit.
Në këtë kontekst, përpjekjet e Vuçiçit për t’u afruar me Shtetet e Bashkuara dhe Evropën vlerësohen si deklarime që nuk pasqyrojnë orientimin e vërtetë të politikës së tij.
Megjithatë, zhvillimet e fundit në Serbi kanë krijuar edhe mundësinë e një ndryshimi politik.
Korrupsioni i pretenduar i qeverisjes së Vuçiçit, i cili lidhet drejtpërdrejt me shembjen e strehës së betonit në stacionin hekurudhor të Novi Sadit dhe vdekjen e 16 qytetarëve serbë, ka nxitur lindjen e një lëvizjeje të re studentore.
Kjo lëvizje synon rikthimin e sundimit të ligjit dhe ndërtimin e institucioneve që veprojnë në përputhje me parimet demokratike. Një Serbi paqësore, e begatë dhe e qëndrueshme, e mbështetur te sundimi i ligjit, do të përfaqësonte një arritje historike për qytetarët serbë, për rajonin dhe për komunitetin ndërkombëtar.
Një transformim i tillë do ta kthente Serbinë edhe në një vend të sigurt për investimet amerikane, çka, sipas kritikëve të qeverisjes aktuale, nuk garantohet në kushtet e korrupsionit që i atribuohet strukturës së pushtetit të Vuçiçit. Ndërkohë, Vuçiç dhe aleati i tij Vladimir Putin akuzohen se po bëjnë gjithçka për të ndikuar në rezultatin e zgjedhjeve.
Putini e ka mbështetur tashmë shprehimisht Vuçiçin, ndërsa autoritetet serbe akuzohen për keqpërdorimin e burimeve shtetërore, manipulimin e listave të zgjedhësve dhe përqendrimin e kontrollit mbi mediat.
Shërbimet shtetërore të sigurisë po ushtrojnë presion ndaj kundërshtarëve të pushtetit, ndërsa liria e shprehjes përballet me masa ndëshkuese. Qeverisja e Vuçiçit akuzohet gjithashtu se po pengon pjesëmarrjen në votim të diasporës serbe, duke kufizuar mundësinë e qytetarëve që jetojnë jashtë vendit për të ushtruar të drejtën e tyre zgjedhore.
Shqetësimet për integritetin e procesit zgjedhor nuk janë të reja. Zyra për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR), pranë Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), konstatoi se zgjedhjet parlamentare të vitit 2023 u zhvilluan në kushte të padrejta dhe paraqiti rekomandime për garantimin e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme.
Autoritetet serbe nuk kanë zbatuar asnjë prej këtyre rekomandimeve. Përballë kësaj situate, në Kongresin amerikan është ndërmarrë një nismë ligjore që synon mbështetjen e sundimit të ligjit, forcimin e drejtësisë institucionale dhe garantimin e llogaridhënies në Serbi. Projektligji, i njohur si SRBIJA Act, është paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve nga kongresmeni republikan Joe Wilson, së bashku me kongresmenin demokrat Bill Keating nga Masaçusetsi, i cili është përfaqësuesi kryesor i pakicës në nënkomisionin për Evropën.
Nisma ka marrë mbështetje edhe në Senatin amerikan, ku sponsorë janë senatorët Chuck Grassley, republikan nga Ajova, dhe Richard Blumenthal, demokrat nga Konektikati. Mbështetja nga të dyja partitë politike dhe nga të dyja dhomat e Kongresit tregon se Uashingtoni e njeh rëndësinë e Serbisë dhe po u kushton vëmendje kërkesave të qytetarëve të saj për zgjedhje të lira dhe të ndershme.
Qëllimi i Shteteve të Bashkuara nuk kufizohet te ndërtimi i një Serbie të lirë dhe të begatë, por përfshin edhe krijimin e kushteve për një rajon të lirë, të qëndrueshëm dhe ekonomikisht të zhvilluar.
Serbia ndodhet në një udhëkryq historik. Me të ardhura për frymë prej 17.200 dollarësh, vendi përballet me dy modele të ndryshme zhvillimi politik dhe ekonomik.
Nga njëra anë, Serbia mund të ndjekë rrugën e Sllovenisë, ku të ardhurat për frymë arrijnë në 40.600 dollarë, dhe të Kroacisë, me 30.000 dollarë për frymë. Një orientim i tillë do t’i krijonte mundësinë të përfitonte nga zhvillimi ekonomik dhe të shndërrohej në një aktor të rëndësishëm në një rajon me peshë strategjike.
Nga ana tjetër, Serbia rrezikon të ndjekë modelin e Bjellorusisë autoritare, ku të ardhurat për frymë arrijnë në 11.300 dollarë. Kjo zgjedhje nuk lidhet vetëm me treguesit ekonomikë, por edhe me natyrën e institucioneve, funksionimin e demokracisë dhe orientimin ndërkombëtar të vendit.
Nëse zgjedhjet zhvillohen në kushte të lira dhe të ndershme, qytetarët serbë do të zgjedhin lirinë. /Përshtatur nga WashingtonExaminer/
Joe Wilson është anëtar republikan i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së, ku përfaqëson distriktin e dytë të Karolinës së Jugut. Ai është gjithashtu bashkëkryetar i Komisionit amerikan të Helsinkit.