“Ata hodhën diçka. Nuk di si ta përshkruaj. Ishte si një valë zanore jashtëzakonisht e fortë. Menjëherë ndjeva sikur koka po më shpërthente nga brenda. Të gjithëve na filloi gjakderdhja nga hunda. Ramë përtokë, të paaftë për të lëvizur. Pas asaj arme zanore ose çfarëdo që të ishte nuk arritëm më të qëndronim në këmbë.”
Kjo është një dëshmi anonime, që i atribuohet njërit prej ushtarëve venezuelianë që mbronin rezidencën e presidentit Maduro. Por fakti që është ripublikuar nga zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, dhe është analizuar gjerësisht nga Fox News, i jep asaj një peshë të veçantë. Dhe nuk është çudi. Prej dekadash Pentagoni po studion mënyra për ta kthyer zërin në një armë lufte jashtëzakonisht efektive, që paralizon kundërshtarët pa i vrarë. Një lloj “borie moderne e Jerico-s”, e aftë, si në rrëfimin biblik, të shembë mure, një ide që ka intriguar edhe shkencëtarët e Rajhut të Tretë.
Kërkimet morën hov të madh gjatë misionit amerikan në Irak. Qëllimi ishte të ndaleshin protesta të dhunshme ose civilë të dyshimtë pa përdorur armë zjarri. Për këtë arsye u zhvilluan pajisje të lëvizshme, të montuara në makina ushtarake apo kamionë, që “qëllonin” turmën me impulse zanore duke e mpirë. Disa versione u përdorën edhe nga policia shtetërore ose bashkiake në SHBA-të gjatë protestave mjedisore apo demonstratave kundër samiteve ndërkombëtare. Këto pajisje, të njohura si LRAD (Long Range Acoustic Device), lëshojnë zakonisht tinguj nga 20 deri në 30 decibel, por janë shumë të kontestuara sepse mund të shkaktojnë dëmtime të përhershme.
Në Nju Jork, pas një padie ligjore, Gjykata e Apelit vendosi se përdorimi i tyre përbënte “përdorim të pajustifikuar force” dhe në vitin 2021 Departamenti i Policisë së Nju Jorkut u detyrua ta kufizojë përdorimin e tyre vetëm për shpërndarjen e mesazheve. Së fundmi, në mars, diçka e ngjashme u denoncua nga protestuesit antikorrupsion në Beograd. Një tingull që shkaktoi panik dhe i bëri njerëzit të paaftë të qëndronin në këmbë. Autoritetet serbe kanë mohuar përdorimin e LRAD-ve gjatë protestave.
Edhe Marina Amerikane ka kërkuar zhvillimin e prototipeve për mbrojtjen e anijeve të ankoruara në portet arabe nga sulme kamikaze, si ai i vitit 2000 në Jemen, kur shkatërruesi Cole pothuajse u fundos. Këto sisteme u përdorën më pas për të mbrojtur cisterna dhe anije tregtare nga piratët në Bririn e Afrikës: altoparlantë që drejtojnë tinguj të fortë ndaj sulmuesve për t’u prishur ekuilibrin dhe për t’i penguar të hipin në anije. Në vitin 2005, ato qenë vendimtare për të zmbrapsur një sulm ndaj anijes turistike Seabourn Spirit pranë Somalisë. Detajet e përdorimit ushtarak mbeten sekrete.
Ekzistojnë dy drejtime kryesore kërkimi. Më misteriozi lidhet me të ashtuquajturën “sindroma e Havanës”, probleme shëndetësore të raportuara nga diplomatë dhe agjentë amerikanë që prej vitit 2015 në disa ambasada, nga Kuba në Vjenë. Në disa raste dëmtimet kanë qenë të përhershme. Në SHBA ka hetime me përfundime kontradiktore. Dëshmi të mbledhura nga La Repubblica tregojnë se pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, ish-anëtarë të KGB-së ofronin “valixhe me ultratinguj” që, në një rreze prej 6–7 metrash, ishin në gjendje të çorientonin plotësisht njerëzit, duke shkaktuar humbje ekuilibri, reagime të ngadalta ose dhimbje të forta koke. Pajisje të tilla shërbenin, për shembull, për të neutralizuar roje sigurie ose për të vjedhur dokumente nën mbrojtje. Parimi i tyre ishte i ngjashëm me pajisjet me mikrovalë që përdoren për të shkatërruar insektet në mobilje.
Dihet se vitet e fundit janë bërë investime të mëdha në këtë teknologji, në SHBA dhe gjetkë, për krijimin e rrezeve me mikrovalë që “digjnin” komponentët elektronikë të raketave dhe dronëve. Marina Amerikane i ka testuar dhe instaluar në disa anije. Por nuk ka informacione për modele të destinuara drejtpërdrejt kundër njerëzve.
Prej muajsh, ushtarët e dërguar nga Donald Trump për të ruajtur kufirin me Meksikën përdorin LRAD të montuara në automjete ose helikopterë. Ato peshojnë rreth 30 kilogramë dhe lejojnë transmetimin e mesazheve që dëgjohen deri në 5 kilometra larg. Por janë gjithashtu në gjendje të drejtojnë një valë prej 160 decibelësh – mjaftueshëm për të shkaktuar shurdhim të menjëhershëm. Modelet e para ishin drejtkëndëshe dhe orientoheshin në një kënd rreth 30 gradë; në helikopterë zinin gjithë hapësirën e ngarkesës. Më vonë u prodhuan versione më të vogla, të ngjashme me altoparlantë, që montohen në pjesën e përparme të helikopterëve.
Teorikisht, ajo që përshkruhet nga dëshmitarët e sulmit në Karakas mund të ketë qenë një version i fuqizuar i “flash bang”, granatat që përdoren nga forcat speciale në mbarë botën gjatë ndërhyrjeve në ambiente të mbyllura. Ato krijojnë një valë goditëse dhe një dritë verbuese që çorienton plotësisht. Kufiri i tyre është se godasin pa dallim edhe miqtë edhe armiqtë. Në Venezuelë, nëse janë përdorur, mund të mos kenë prodhuar dritë, por vetëm presion ekstrem mbi organet e kokës, tipik për valët zanore. Prej kohësh po zhvillohen në fshehtësi projekte për një “top zanor” të vërtetë, që të drejtohet në një zonë të caktuar duke e mbushur me valë edhe më të fuqishme. Madje edhe ideja e një super-bombe që shpërthen në lartësi të madhe me efekt masiv, si ajo që shfaqet në filmin “Leave the World Behind” (2023), me Julia Roberts dhe Ethan Hawke, bashkëprodhuar nga kompania e Michelle dhe Barack Obama.
Filmi tregon një konflikt të papritur që copëton SHBA-të nga brenda, duke ekspozuar format e reja të luftës: nga hakerimi i anijeve dhe avionëve deri te zëri paralizues që depërton në shtëpitë e njerëzve. Dhe lë pas një pyetje të hapur: është fantashkencë, apo një parathënie e së ardhmes shumë të afërt?
