Vendimi i Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në çështjen Puşcaşu dhe të tjerët kundër Rumanisë, i shpallur më 13 tetor 2026 dhe i bërë publik më 22 tetor, prek drejtpërdrejt debatin shqiptar për pagat e gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Rasti rumun ka të bëjë me pretendimet financiare të magjistratëve, por rëndësia e tij shkon më tej. Ai vendos disa kufij të qartë për ndërhyrjen e pushtetit gjyqësor në kompetencat buxhetore të qeverisë dhe të parlamentit.
Strasburgu konfirmon se përcaktimi i përparësive të shpenzimeve publike dhe shpërndarja e burimeve financiare u përkasin, në parim, qeverisë dhe parlamentit. Në të njëjtën kohë, ai paralajmëron për konfliktin e interesit që lind kur gjyqtarët marrin vendime mbi përfitime financiare nga të cilat përfitojnë edhe vetë.
Çfarë ndodhi në Rumani?
Konflikti nisi në vitet 2006–2009, kur gjyqtarë dhe prokurorë rumunë iu drejtuan gjykatave me pretendimin se paguheshin më pak se kategori të tjera të krahasueshme brenda administratës publike dhe sistemit të drejtësisë.
Në shumë raste, gjykatat u dhanë të drejtë, duke u njohur diferenca pagash, kompensime dhe përfitime të tjera financiare.
Më pas, vendimet e Gjykatës Kushtetuese dhe të Gjykatës së Lartë të Kasacionit krijuan një mekanizëm që lejonte shtrirjen e përfitimeve të njohura për disa magjistratë edhe te kolegët e tyre.
Kështu, detyrimet financiare të shtetit u shumëfishuan. Sipas të dhënave të paraqitura nga qeveria rumune, vetëm për vitin 2026 ishin kërkuar rreth 1,4 miliardë euro për detyrime të prapambetura dhe interesa.
Qeveria vendosi që një pjesë e detyrimeve të shlyhej me këste dhe disa pagesa të shtyheshin, pasi pagesa e menjëhershme e të gjithë shumës do të krijonte një barrë të rëndë për buxhetin.
Pesë gjyqtarë dhe ish-gjyqtarë iu drejtuan Strasburgut. Ata pretenduan se moszbatimi i plotë i vendimeve gjyqësore cenonte nenin 6 të Konventës Evropiane, si dhe nenin 1 të Protokollit nr. 1, që mbron pronën.
Çfarë vendosi Strasburgu?
Gjykata Evropiane, me votim unanim, i shpalli kërkesat të papranueshme dhe haptazi të pabazuara.
Arsyetimi i saj mbështetet në tri çështje të rëndësishme.
Së pari, gjyqtarët nuk mund të zënë vendin e qeverisë dhe parlamentit në hartimin e politikës buxhetore. Pushteti gjyqësor ka për detyrë të interpretojë dhe të zbatojë ligjin, pa marrë përsipër përcaktimin e përparësive të shpenzimeve publike.
Së dyti, Strasburgu tërheq vëmendjen mbi konfliktin e interesit. Kur gjyqtarët shqyrtojnë çështje financiare nga të cilat përfitojnë personalisht, interesi i tyre ekonomik rrezikon të cenojë besimin te paanshmëria e vendimmarrjes. Krahas konfliktit personal, krijohet edhe një konflikt institucional ndërmjet pushtetit gjyqësor dhe dy pushteteve të tjera.
Së treti, në rrethana të jashtëzakonshme ekonomike, shteti mund t’i shtrijë pagesat në kohë, me kusht që masa të jetë proporcionale dhe e parashikueshme. Në rastin rumun, Gjykata mori parasysh krizën fiskale, pagesat e kryera gradualisht dhe faktin se kërkuesit nuk ishin privuar nga mjetet e jetesës.
Ngjashmëritë dhe dallimet me Shqipërinë
Rasti shqiptar ka pika takimi me atë rumun, megjithëse konfliktet nuk janë identike. Në Rumani kërkohej ekzekutimi i vendimeve gjyqësore që kishin njohur detyrime financiare. Në Shqipëri, konflikti është përqendruar edhe te pyetja se kush e ka kompetencën për të përcaktuar formulën e pagave pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese.
Më 17 shkurt 2026, Gjykata Kushtetuese dha vendimin nr. 15 për pagat e magjistratëve dhe i la Kuvendit afat deri më 31 korrik për të ndërhyrë me ligj.
Pas kalimit të afatit, Këshilli i Lartë Gjyqësor, me vendimin nr. 435 të 26 gushtit, përcaktoi pagën referuese bazë të magjistratëve. Këshilli i Lartë i Prokurorisë ndoqi të njëjtën rrugë për prokurorët.
Këtu nisi konflikti real. Organe të përbëra kryesisht nga përfituesit e pagave vendosën vetë mbi bazën referuese të shpërblimit të tyre, duke e paraqitur këtë si zbatim të vendimit të Gjykatës Kushtetuese. Nga ana tjetër, qeveria kundërshtoi kompetencën dhe bazën ligjore mbi të cilën ishin përllogaritur pagesat.
Më 18 shtator 2026, Presidenti dekretoi ligjin nr. 95/2026 dhe dha pëlqimin për hyrjen e tij të menjëhershme në fuqi. Sipas njoftimit të Presidencës, qëllimi ishte zhbllokimi i pagave të magjistratëve, të ndërprera prej 1 gushtit.
Por miratimi i ligjit nuk e mbyll debatin. Mbetet për t’u sqaruar nëse KLGJ-ja dhe KLP-ja zbatuan një detyrim që buronte drejtpërdrejt nga vendimi i Gjykatës Kushtetuese, apo krijuan vetë një formulë të re pagash, duke marrë një kompetencë që Kushtetuta ia njeh Kuvendit.
Vendimi që u pret hovin gjyqtarëve shqiptarë
Vendimi për Rumaninë u heq gjyqtarëve shqiptarë mundësinë që pavarësinë e drejtësisë ta përdorin si argument për autonomi financiare të pakufizuar.
Pagat e gjyqtarëve mbrohen si pjesë e garancive të pavarësisë së tyre. Kjo mbrojtje nuk u jep atyre të drejtën të caktojnë vetë shumën që duhet të marrin nga buxheti i shtetit.
Politika e pagave ka pasoja të drejtpërdrejta mbi financat publike. Prandaj ajo kërkon bazë ligjore, votë parlamentare dhe përgjegjësi politike. Gjyqtarët mund të mbrojnë të drejtat që u njeh ligji, por nuk mund të shkruajnë vetë ligjin financiar nga i cili përfitojnë.
Edhe paralajmërimi për konfliktin e interesit ka rëndësi të drejtpërdrejtë për Shqipërinë. Në Rumani, gjyqtarët vendosën mbi kërkesa që prekën financiarisht të gjithë sistemin. Në Shqipëri, organet e qeverisjes së drejtësisë morën vendime që ndikonin mbi pagat e anëtarëve të sistemit që ato përfaqësojnë.
Pozita juridike nuk është e njëjtë, por problemi i besueshmërisë mbetet. Kur përfituesit përcaktojnë vetë masën e përfitimit, publiku ka të drejtë të dyshojë nëse po mbrohet pavarësia e drejtësisë apo privilegji financiar i një kategorie.
Nga ana tjetër, vendimi i Strasburgut nuk i jep qeverisë një çek të bardhë për të mos zbatuar vendimet gjyqësore. Vështirësitë buxhetore nuk mjaftojnë si justifikim. Në rastin rumun, shtyrja e pagesave u pranua për shkak të krizës fiskale, parashikueshmërisë së masave dhe shlyerjes graduale të detyrimeve.
Vendimi i Strasburgut vendos kështu një kufi të qartë në ndarjen e pushteteve. Gjykatat garantojnë ligjshmërinë, ndërsa parlamenti dhe qeveria vendosin për politikën fiskale dhe ndarjen e buxhetit. Asnjëri pushtet nuk mund të pushtojë kompetencat e tjetrit duke përdorur si mburojë pavarësinë institucionale.
Në Shqipëri, formula e pagave të magjistratëve duhet të mbështetet në ligj dhe të respektojë vendimet detyruese të Gjykatës Kushtetuese. Në të njëjtën kohë, organet e drejtësisë duhet të shpjegojnë mbi çfarë kompetence vendosën një pagë të re referuese dhe përse menduan se mund ta bënin këtë pa votën e Kuvendit.
Pyetja që mbetet pas vendimit të Strasburgut është e thjeshtë: KLGJ-ja dhe KLP-ja zbatuan një formulë të përcaktuar detyrimisht nga Gjykata Kushtetuese, apo vendosën vetë sa duhet të paguhen gjyqtarët dhe prokurorët?
Në rastin e dytë, nuk kemi më të bëjmë vetëm me pavarësinë financiare të drejtësisë. Kemi të bëjmë me një pushtet që cakton vetë pagën e tij dhe ia dërgon faturën Kuvendit dhe qytetarëve. /TEMA/