Nga Thomas Cantwell*
Ne u kërkuam atyre të çarmatoseshin. Në këmbim, Amerika u dha fjalën e saj: ne do t’i mbronim. Midis atyre që njoha ishte Hossein Madani, një zëdhënës i palodhur që kishte studiuar në Shtetet e Bashkuara dhe më vonë u bë miku im. Një dekadë më vonë, Hossein u vra. U qëllua fillimisht në bark, pastaj u ekzekutua me një plumb në kokë, ndërsa rrinte ulur i plagosur dhe i pambrojtur pas një muri. Pesëdhjetë e një të tjerë u vranë bashkë me të. Forcat irakiane, që i ishte besuar mbrojtja e tyre ose ishin diku tjetër ose i tërhoqën vetë këmbëzat.
Nuk e kam harruar atë tradhti që atëherë. Sot, ndërsa Irani hyn në fazën më të rëndësishme të kryengritjes së tij prej brezash, ajo kujtesë është rikthyer me një urgjencë të re. Sepse ajo që po zhvillohet tani nuk është një tjetër cikël protestash kalimtare.
Është një përballje mbarëkombëtare, rezultati i të cilit do të përcaktojë nëse Irani do të mbetet nën kontrollin e fashizmit fetar apo do të çlirohet më në fund. Kryengritja që shpërtheu më 28 dhjetor, pas rënies së monedhës së Iranit, ka shkatërruar çdo iluzion të një kthimi në status quo.
Ajo që filloi me grevat e tregtarëve të pazarit të Teheranit kundër inflacionit të pamatur u përhap shpejt në universitete, qendra industriale dhe më shumë se 400 qytete. Sloganet janë të paqarta: “vdekje diktatorit, qoftë Shah apo udhëheqës Suprem”.
Iranianët po hedhin poshtë të gjitha format e tiranisë, të vjetra dhe të reja njësoj. Ky nuk është reagim spontan. Është rezistencë e organizuar. Republika Islamike e kupton këtë më mirë se shumë njerëz në Perëndim. Kjo është arsyeja pse është përgjigjur me një brutalitet të paparë.
Që nga fillimi i kryengritjes, mijëra janë vrarë ose plagosur, dhjetëra mijëra janë ndaluar dhe ekzekutimet janë përshpejtuar me një ritëm të paparë në dekada. Numri i konfirmuar i të vdekurve është 3,000, megjithëse shifrat jozyrtare janë disa herë më të larta. MEK ka identifikuar 1,000 martirë deri më tani, përfshirë 100 gra dhe dhjetëra fëmijë. Jo më pak se 10 ishin anëtarë të Njësive të Rezistencës MEK. Megjithatë, represioni nuk ka arritur ta thyejë lëvizjen. Për më shumë se katër dekada, MEK ka qenë shtylla kurrizore e rezistencës së organizuar brenda Iranit. Rrjeti i saj i Njësive të Rezistencës – të rinj dhe të reja që veprojnë nën rrezik ekstrem, e ka transformuar zemërimin publik në veprim të qëndrueshëm në të gjithë vendin. Kjo ishte e vërtetë në vitin 2017, në nëntor 2019 kur u masakruan rreth 1,500 protestues dhe përsëri në vitin 2022 pasi Mahsa Amini u vra në paraburgim nga policia. Çdo herë regjimi qëllonte për të vrarë. Çdo herë njerëzit ktheheshin. Sot, ky cikël ka arritur në pikën pa kthim.
Obsesioni i regjimit për shkatërrimin e MEK-ut shpjegon krimet e tij. Që nga viti 1981, më shumë se 100,000 anëtarë dhe mbështetës janë ekzekutuar. Vetëm në verën e vitit 1988, afërsisht 30,000 të burgosur politikë, shumica e të cilëve bashkëpunëtorë të MEK-ut, u masakruan brenda pak javësh. Të mbijetuarit u ndoqën nga Teherani në Kampin Ashraf dhe më vonë në mërgim në Shqipëri. Dhe ende, lëvizja vazhdon. Sot, MEK formon thelbin e Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI), një koalicion i gjerë që ka fituar njohje nga mijëra ligjvënës dhe 137 ish-udhëheqës botërorë dhe krerë shtetesh në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe Evropën si një alternativë e qëndrueshme demokratike.
Presidentja e zgjedhur e saj, Maryam Rajavi, ka paraqitur një plan të qartë me 10 pika: zgjedhje të lira, ndarje të fesë nga shteti, barazi gjinore, të drejta të pakicave, heqje të dënimit me vdekje dhe një Iran jo-bërthamor që jeton në paqe me fqinjët e tij.
Kjo nuk është teori abstrakte. Është një udhërrëfyes tranzicioni, i farkëtuar nga njerëz që kanë paguar me gjak për çdo centimetër të tokës politike që mbajnë. Kryengritja aktuale mund të jetë më e përgjakshmja deri më tani. Por është gjithashtu edhe më e vendosura. Të rinjtë iranianë, shumë prej tyre të lindur shumë kohë pasi Hossein Madani mori kartën e “personit të mbrojtur”, tani po përballen me Trupat e Gardës Revolucionare Islamike me një guxim që nuk lë asnjë dyshim për drejtimin e historisë. Komuniteti ndërkombëtar, dhe veçanërisht Shtetet e Bashkuara, përballen me një zgjedhje të qartë.
Ne mund të përsërisim dështimet e së kaluarës: të lëshojmë deklarata shqetësimi, të kapen pas iluzioneve të reformës dhe të shikojmë regjimin teksa përpiqet ta mbytë një komb në gjak. Ose më në fund mund t’i respektojmë premtimet që kemi bërë, ndaj njerëzve të Kampit Ashraf dhe ndaj popullit iranian në tërësi. Kjo do të thotë të qëndrosh pa mëdyshje në krah të atyre që rrezikojnë gjithçka për liri.
Do të thotë të njihesh me NCRI-në si alternativën demokratike që ajo e ka dëshmuar veten. Dhe do të thotë t’i mbash udhëheqësit e Iranit përgjegjës për krimet kundër njerëzimit. Në vitin 2013, shkrova se braktisja e Kampit Ashraf la gjak në duart e amerikanëve. Sot, ndërsa një brez i ri po vdes në rrugët e Iranit, njolla kërcënon të thellohet. Mendoj shpesh për Huseinin. Mendoj për kartën që i dhashë dhe për fjalën që i dhashë. Ai e mbajti fjalën e tij. Ai mbeti i përkushtuar ndaj demokracisë deri në frymën e tij të fundit. Më e pakta që mund të bëjmë është t’i mbajmë tonat. Stripes
*Në vitin 2003, si një nga komandantët e parë të Ushtrisë Amerikane në Kampin Ashraf në Irak, unë personalisht u dorëzova kartat e identitetit të “personave të mbrojtur” anëtarëve të Organizatës Popullore Muxhahedine të Iranit (PMOI/MEK).