Kuvendi i Shqipërisë ka miratuar dhe Presidenti i Republikës, Bajram Begaj ka dekretuar tashmë një ligj të ri që synon t’i japë fund abuzimeve me postin publik.
Ligji i ri “Për parandalimin e konfliktit të interesit”, i cili do të hyjë në fuqi gjashtë muaj pas botimit në Fletoren Zyrtare, vendos kufizime drastike për zyrtarët e lartë, përfshirë ndalimin e përfitimeve pas lënies së detyrës dhe gjoba të majme për fshehjen e pasurisë apo interesave private.
Kufizime të reja për zyrtarët dhe familjarët e tyre
Sipas dispozitave të reja, rrjeta e kontrollit zgjerohet jo vetëm tek zyrtarët, por edhe te personat e lidhur me ta. Disa nga pikat më kritike të ligjit përfshijnë:
Izolim nga fondet dhe pronat publike. Zyrtarët në funksione të larta kushtetuese, anëtarët e qeverisë, deputetët dhe kryebashkiakët (së bashku me familjarët e tyre) e kanë rreptësisht të ndaluar të zotërojnë aksione apo të kryejnë aktivitete biznesi që përfitojnë nga pasuria e shtetit.
Zyrtarëve u ndalohet rreptësisht pranimi i dhuratave, favoreve apo trajtimeve preferenciale. Vlera maksimale e lejuar për dhurata simbolike tradicionale kufizohet në vetëm 10,000 lekë. Çdo dhuratë mbi këtë vlerë duhet të refuzohet ose të raportohet.
Një nga risitë më të forta është ndalimi që ish-zyrtarët të punësohen në pozicione drejtuese në kompani private që kanë pasur lidhje me institucionin e tyre të mëparshëm, për një periudhë deri në dy vjet pas përfundimit të mandatit.
Kufizime të ashpra për krerët e drejtësisë
Rregullat e forta vlejnë në mënyrë të barabartë edhe për nivelet më të larta drejtuese. Anëtarët e Gjykatës Kushtetuese, Këshillit të Lartë Gjyqësor (KLGJ), Këshillit të Lartë të Prokurorisë (KLP), Inspektori i Lartë i Drejtësisë dhe Prokurori i Përgjithshëm kanë të njëjtat ndalime strikte.
Për më tepër, neni 35 i këtij ligji ndalon shprehimisht këta zyrtarë, si dhe çdo kompani ku ata mund të kenë interesa pasive, që të kryejnë veprimtari fitimprurëse që buron nga pasuria e shtetit ose të fitojnë pasuri brenda territorit të juridiksionit ku ushtrojnë funksionin.
Bllokim total ndaj biznesit dhe profesioneve dytësore
Sipas nenit 27 të ligjit, gjyqtarëve dhe prokurorëve u pritet çdo urë lidhëse me botën e biznesit. Atyre u ndalohet të administrojnë kompani, të ushtrojnë aktivitet si tregtarë, apo të zotërojnë aksione. Vëmendje e veçantë i kushtohet edhe zotërimit të tërthortë të aksioneve, i cili ndalohet rreptësisht nëse kompania përfiton nga kontratat publike ose nëse krijon hije dyshimi mbi paanësinë e magjistratit.
Gjithashtu, atyre u mbyllet dera për çdo veprimtari tjetër profesionale fitimprurëse. Një gjyqtar apo prokuror nuk mund të punojë njëkohësisht si:
Avokat
Noter
Ekspert i licencuar apo konsulent
Arbitër në arbitrazhe tregtare
I vetmi përjashtim nga ky rregull mbetet angazhimi në mësimdhënie dhe shkencë. Vlen të theksohet se këto kufizime aplikohen menjëherë edhe për magjistratët e sapodiplomuar që janë në pritje të emërimit.
Distancim nga politika dhe organizatat e shoqërisë civile
Për të shmangur çdo ndikim të jashtëm ose konflikt të mundshëm ideologjik, ligji saktëson se njerëzit e drejtësisë nuk mund të jenë anëtarë të partive politike, të mbajnë funksione në to, apo të shfaqen publikisht të lidhur me formacione politike. Po ashtu, ndalohet drejtimi ose anëtarësimi në organet drejtuese të organizatave jofitimprurëse (OJF), duke kufizuar kështu pjesëmarrjen e tyre në shoqërinë civile aktive.
Sanksione të ashpra financiare
Për të garantuar që ligji të mos mbetet vetëm në letër, janë parashikuar ndëshkime të rënda administrative. Çdo shkelje e detyrimeve — që nga vonesa në deklarimin e interesave, te mbajtja e aksioneve të ndaluara apo mosrespektimi i afateve të heqjes dorë nga bizneset në konflikt — do të ndëshkohet me gjoba që variojnë nga 200,000 deri në 500,000 lekë. Këto masa janë të pavarura nga ndjekja e mundshme penale apo masat disiplinore.
Mekanizmat e kontrollit
Zbatimi i ligjit do të monitorohet nga afër nga Inspektorati i Lartë i Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave (ILDKPKI). Gjithashtu, ligji detyron çdo institucion publik që të krijojë ose miratojë një njësi të posaçme, detyra e vetme e së cilës do të jetë verifikimi rast pas rasti dhe mbajtja e një regjistri të brendshëm për konfliktet e mundshme të interesit të punonjësve të tyre.
