Në Bundestag, Tova Friedman, një e mbijetuar e kampit të përqendrimit të Auschwitz-it, u bëri thirrje deputetëve të Bundestagut: “Mos lejoni që antisemitizmi të rritet përsëri.”
Me fjalë prekëse, e mbijetuara e Auschwitz-it, Tova Friedman, përkujtoifundin e Holokaustit 81 vjet më parë në një ceremoni përkujtimore në Bundestag. “Unë jam vajza që Hitleri e kishte frikë”, tha 87-vjeçarja. Motoja e Adolf Hitlerit ishte që të mos mbetej asnjë dëshmitar. Tani ajo flet në emër të gjashtë milionë njerëzve, zërat e të cilëve i heshtën.
“Mos lejoni që antisemitizmi të rritet përsëri”, kërkoi Friedman-i mes duartrokitjeve të deputetëve të Bundestagut. Duhet të bëhen përpjekje përmes politikës, arsimit dhe mbrojtjes së qytetarëve hebrenj. “Le të na shtyjë përgjegjësia drejt veprimit. Dhe le të sigurohemi që thënia ‘Kurrë më’ të mos jetë vetëm një slogan, por një angazhim i përhershëm.”
“Kur urrejtja bëhet normale”
Në të njëjtën kohë, Friedman-i, e cila, së bashku me nipin e saj, e përkujton Holokaustin në video të shkurtra në TikTok, theksoi vlerësimin e saj për angazhimin e vazhdueshëm të Gjermanisë në luftën kundër antisemitizmit. “Gjermania e kupton, ndoshta më shumë se çdo vend tjetër, se çfarë ndodh kur urrejtja normalizohet dhe përgjegjësia braktiset.” Gjermanët kanë një përgjegjësi të veçantë për të luftuar urrejtjen ndaj hebrenjve. Kjo vlen në shkolla dhe universitete, në vendin e punës, në internet, në shoqata dhe midis miqve.
Gruaja hebreje, e lindur pranë Danzigut, kërkoi me forcë që dëshmia e të mbijetuarve të merret seriozisht. Sipas Friedman-it, plagët e vjetra nuk duhen rihapur, por duhet shmangur “humbja e kujtesës”. Sepse historia ka treguar se harresa është e rrezikshme. Falë faktit që dëshmitarët mbijetuan, e vërteta ende ka një zë. Por numri i të mbijetuarve që ende mund të dëshmojnë po zvogëlohet.
Dorë për dorë drejt lirisë
Sado e pamundur të dukej, ajo dhe nëna e saj mbijetuan Auschwitzin, kampin më të madh të përqendrimit nazist, ku u vranë më shumë se një milion njerëz, shumica prej tyre hebrenj. “Kur u larguam nga Auschwitzi, duke mbajtur duart, ajo më pëshpëriti: ‘Mbaje mend’. Që atëherë, e kam kujtuar çdo ditë.”
Nazistët vranë 150 anëtarë të familjes së nënës së saj. Babai i saj u kthye nga kampi i përqendrimit Dachau i thyer fizikisht dhe emocionalisht. “Ai mezi fliste për këtë.” Tani ajo ia kushton kohën informimit të të tjerëve për atë që ndodhi atëherë, veçanërisht brezit të ri, tha Friedman, e cila tani jeton në SHBA. “Do të vazhdoj ta bëj këtë derisa të vdes.”
Çdo vit, në Ditën e Përkujtimit të Holokaustit, më 27 janar, Bundestagu u bën homazh viktimave dhe të mbijetuarve të krimeve naziste. Në këtë ditë dimri të vitit 1945, u çlirua kampi i shfarosjes së Aushvicit në Poloninë e pushtuar nga nazistët. Vitin e kaluar, i mbijetuari i Holokaustit, Roman Schwarzman, nga Ukraina, iu drejtua deputetëve të parlamentit në Berlin dhe ishte gjithashtu i pranishëm në këtë ceremoni përkujtimore./DW