Elon Musk shpenzoi rreth 474 milionë dollarë për të mbështetur kandidatët republikanë në zgjedhjet në Teksas, por rezultati doli ndryshe nga sa kishte parashikuar.
Kandidatët demokratë James Tallarico dhe Gina Hinojosa fituan përballë republikanëve që kishin mbështetjen e miliarderit, duke hapur një kapitull të ri pasigurie për interesat e tij politike dhe ekonomike në këtë shtet amerikan.
Humbja konsiderohet një goditje për Musk, i cili ka zhvendosur në Teksas një pjesë të rëndësishme të perandorisë së tij të biznesit, përfshirë selinë e Tesla-s dhe aktivitetet kryesore të SpaceX. Ndryshimi i drejtimit politik në shtet mund të ndikojë në projektet e tij, të cilat varen në një masë të konsiderueshme nga lejet, subvencionet dhe marrëveshjet me autoritetet publike.
Sipas analizës së mediave amerikane, humbja e aleatëve republikanë mund ta vendosë Musk përballë një realiteti të ri politik, ku demokratët do të kenë më shumë ndikim në vendimmarrjen për investimet e tij.
Investimet miliardëshe të Musk në Teksas
Teksasi është kthyer në një qendër të rëndësishme për aktivitetin e kompanive të Musk. Tesla ka zhvendosur atje selinë e saj, ndërsa SpaceX kryen lëshimet e raketave nga Qarku Cameron.
Në Qarkun Bastrop prodhohen satelitët Starlink, ndërsa në Qarkun Grimes po përgatitet projekti Terafab, një kompleks i madh për prodhimin e mikroçipave, i lidhur me Tesla-n dhe SpaceX.
Projekti parashikon investime prej miliarda dollarësh dhe krijimin e rreth 3,000 vendeve të reja të punës. Për këtë investim, kompanitë kanë përfituar edhe mbështetje financiare nga shteti.
Kur Musk prezantoi projektin, ai e cilësoi si një nga përpjekjet më ambicioze për prodhimin e çipave. Teksasi u përzgjodh, ndër të tjera, për klimën e favorshme për biznesin.
Por fitorja e demokratëve mund të ndryshojë marrëdhënien mes kompanive të tij dhe autoriteteve shtetërore. Gina Hinojosa, e cila fitoi garën për guvernatore, kishte vendosur në qendër të fushatës kontrollin më të rreptë mbi qendrat e të dhënave dhe ndikimin e tyre në konsumin e ujit dhe energjisë elektrike.
Ajo ka kërkuar një moratorium për ndërtimin e qendrave të reja të të dhënave, deri në miratimin e rregullave që do të mbrojnë konsumatorët dhe do të kufizojnë kostot për familjet.
Si guvernatore, Hinojosa do të ketë mundësi të ndikojë drejtpërdrejt në këtë proces, duke përfshirë edhe emërimet në komisionet shtetërore që marrin vendime për projekte të rëndësishme.
Rrezikohet edhe projekti në Boca Chica
Një tjetër çështje që mund të ndikojë te planet e Musk është Parku Shtetëror Boca Chica, pranë bazës Starbase të SpaceX.
Komisioni i Parqeve dhe Jetës së Egër të Teksasit kishte diskutuar mundësinë e shitjes së rreth 5,260 akrave tokë, ku SpaceX ishte përmendur si blerës potencial. Megjithatë, çështja nuk ishte përfshirë në rendin e ditës së mbledhjes së nëntorit.
Nën drejtimin e ri politik, një marrëveshje e tillë mund të bëhet më pak e mundshme. Guvernatori i Teksasit ka ndikim në përbërjen e komisionit, pasi anëtarët e tij emërohen nga drejtuesi i shtetit.
Në skajin jugor të Teksasit, pranë kufirit me Meksikën, ndodhet Starbase, baza e SpaceX e krijuar në vitin 2014 pranë plazhit Boca Chica. Prej aty nisen raketat Starship, me të cilat Musk synon të realizojë udhëtimet drejt Marsit.
Zona u shpall zyrtarisht qytet më 3 maj 2025, pas një votimi ku 212 persona votuan pro dhe vetëm gjashtë kundër. Shumica e votuesve ishin punonjës ose persona të lidhur me SpaceX. Zëvendëspresidenti i kompanisë, Bobby Pinden, u zgjodh kryetar bashkie pa pasur kundërshtarë.
Starbase kishte rreth 500 banorë dhe një sipërfaqe prej afërsisht 3.9 kilometrash katrorë, por statusi i ri i dha kompetenca për kontrollin e ndërtimeve, lejeve dhe rregulloreve lokale.
Pse Musk zgjodhi Teksasin?
Lëvizja e Musk drejt Teksasit nisi në fund të vitit 2020, kur ai njoftoi largimin nga Kalifornia, duke kritikuar ndikimin e tepërt të Silicon Valley.
Teksasi ofron një avantazh të rëndësishëm për bizneset dhe individët me të ardhura të larta, pasi nuk aplikon taksë shtetërore mbi të ardhurat personale.
Në vitin 2021, Tesla zhvendosi selinë e saj nga Palo Alto në Austin, ku ndodhet edhe një prej fabrikave më të mëdha të kompanisë në SHBA. Në korrik 2024, edhe SpaceX ndoqi të njëjtën rrugë, ndërsa Musk njoftoi gjithashtu zhvendosjen e selisë së X në Austin.
Përveç avantazheve ekonomike, Teksasi ofroi edhe një mjedis politik dhe ligjor më të favorshëm për kompanitë e tij.
Pas një vendimi të gjykatës në Delaware, e cila anuloi paketën e pagave prej 56 miliardë dollarësh të Musk, Tesla zhvendosi selinë e saj të korporatës në Teksas.
Në maj 2025, guvernatori Greg Abbott nënshkroi një ligj që u mundëson kompanive të përcaktojnë një prag minimal pjesëmarrjeje për aksionarët që ngrenë padi të caktuara. Tesla e miratoi menjëherë këtë dispozitë.
Marrëveshjet dhe subvencionet nën shqyrtim
Gjatë fushatës, demokratët ngritën pikëpyetje për marrëdhëniet mes Musk dhe administratës së Abbott, duke pretenduar se kompanitë e tij kishin përfituar lehtësime tatimore dhe grante shtetërore.
Sipas një padie të paraqitur nga fushata e Gina Hinojosës, projekti Terafab kishte përfituar rreth 1.7 miliardë dollarë lehtësime tatimore, ndërsa SpaceX kishte marrë më shumë se 54 milionë dollarë grante shtetërore. Edhe Starlink kishte përfituar rreth 110 milionë dollarë në grante, pas miratimit të rregullave për internetin me brez të gjerë.
Hinojosa kishte kërkuar gjithashtu publikimin e më shumë se 1,000 faqeve të komunikimeve mes Abbott dhe Musk. Guvernatori kishte kundërshtuar publikimin e tyre, duke i cilësuar komunikimet si tepër personale dhe ndërhyrëse. Një gjykatë kishte vendosur fillimisht në favor të kërkesës, por vendimi u rrëzua më pas nga gjykata e apelit.
Ndërkohë, projekti Terafab përbën një nga investimet më të mëdha të planifikuara nga Musk në shtet. Sipas të dhënave të bëra publike, faza e parë parashikon një investim prej 55 miliardë dollarësh, ndërsa kostoja totale mund të arrijë në 119 miliardë dollarë.
Humbjet financiare të Musk pas zgjedhjeve
Humbja politike u shoqërua edhe me luhatje në vlerën e aksioneve të kompanive të Musk.
Sipas të dhënave të cituara nga Agjencia Anadolu, rënia fillestare e aksioneve të Tesla-s dhe SpaceX ndikoi në uljen e pasurisë së vlerësuar të miliarderit me më shumë se 60 miliardë dollarë.
Megjithatë, vlerësimet e mëvonshme të Forbes e vendosën humbjen në rreth 34.5 miliardë dollarë, duke e çuar pasurinë e tij në 867.2 miliardë dollarë.
Aksionet e Tesla-s u mbyllën në 385.19 dollarë, me një rënie prej 3.3%, ndërsa ato të SpaceX ranë me 3.8%, në 135.92 dollarë.
Sipas llogaritjeve të FourWeekMBA, dy kompanitë humbën së bashku rreth 125.8 miliardë dollarë në kapitalizimin e tregut brenda një dite.
Musk kishte shpenzuar rreth 474 milionë dollarë për të mbështetur kandidatët republikanë në këtë cikël zgjedhor. Sipas analizës së Forbes, nga 106 kandidatët që ai mbështeti, 44 humbën, 18 fituan në zona që konsideroheshin të sigurta për republikanët, ndërsa 44 gara mbeteshin të pavendosura deri të mërkurën.
Demokratët paralajmërojnë hetime për Musk dhe DOGE
Përveç pasojave në Teksas, Musk mund të përballet edhe me një kontroll më të fortë nga Kongresi amerikan.
Pas fitores së demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve, ligjvënësit e kësaj partie pritet të marrin drejtimin e komiteteve që kanë kompetenca për të kërkuar dokumente dhe dëshmi përmes thirrjeve zyrtare.
Robert Garcia, i cili pritet të marrë drejtimin e Komitetit Mbikëqyrës, reagoi menjëherë pas rezultatit zgjedhor me mesazhin “Avokatët lart”, duke paralajmëruar një periudhë të re shqyrtimi të veprimtarisë së administratës dhe marrëdhënieve të saj me bizneset e mëdha.
Në fokus pritet të jenë vendimet e Departamentit për Efikasitetin Qeveritar (DOGE), ku Musk pati një rol të rëndësishëm, kontratat federale të SpaceX, marrëdhëniet e kompanive të tij me autoritetet rregullatore dhe roli i mundshëm i Starlink në luftën në Ukrainë.
SpaceX kishte siguruar kontrata federale me vlerë 6.78 miliardë dollarë deri më 1 tetor, krahasuar me 3.8 miliardë dollarë gjatë gjithë vitit 2024.
Megjithatë, këto hetime mbeten objektiva të deklaruara politike dhe nuk përbëjnë prova për shkelje ligjore.
Tallarico: Asnjë miliarder nuk duhet të blejë zgjedhjet
Çështja e ndikimit të parave të mëdha në politikë ishte një nga temat kryesore të fushatës së demokratit James Tallarico.
Ai kritikoi hapur shpenzimet e Musk në mbështetje të kundërshtarit të tij dhe argumentoi se një person i vetëm me pasuri të jashtëzakonshme nuk duhet të ketë mundësinë të ndikojë në rezultatin e zgjedhjeve.
Në fjalimin e fitores, Tallarico e krahasoi garën me historinë e Davidit dhe Goliathit, duke bërë thirrje që paratë e mëdha të largohen nga politika.
Debati lidhet edhe me vendimin e Gjykatës Supreme të SHBA-së të vitit 2010, i cili lejoi shpenzimet e pavarura politike nga korporatat, sindikatat dhe grupet e tjera.
Kritikët e sistemit argumentojnë se përqendrimi i financimit politik te një numër i vogël donatorësh mund të krijojë konflikte interesi, veçanërisht kur ata kanë njëkohësisht kontrata dhe interesa të mëdha ekonomike me qeverinë.
Nga ana tjetër, mbështetësit e këtij modeli argumentojnë se shpenzimet politike mbrohen nga liria e shprehjes dhe se edhe demokratët përfitojnë nga mbështetja e donatorëve të mëdhenj.
Për Musk, sfida tashmë nuk lidhet vetëm me humbjen e kandidatëve që mbështeti, por edhe me marrëdhënien e ardhshme me drejtuesit e rinj të Teksasit. Projektet e tij nuk janë anuluar, por ndryshimi i balancave politike mund të sjellë më shumë kontrolle, rregullore dhe pasiguri për investimet e tij miliardëshe.