Qeveria britanike ka miratuar projektin e nxjerrjes së gazit “Jackdaw” në Detin e Veriut, rreth 230 kilometra larg qytetit skocez të Aberdeenit. Vendimi ka shkaktuar reagime të forta nga ambientalistët dhe të Gjelbrit, por edhe pakënaqësi brenda Partisë Laburiste, e cila më parë kishte premtuar politika më të forta për mbrojtjen e klimës dhe kalimin drejt energjive të pastra.
Vendimi rikthen në qendër të debatit përplasjen mes mbrojtjes së mjedisit dhe sigurisë energjetike, në një kohë kur paqëndrueshmëria ndërkombëtare i ka shtyrë shumë vende të kërkojnë burime më të sigurta të energjisë.
Projekti “Jackdaw” u zbulua në vitin 2005, por në atë kohë shfrytëzimi i tij u konsiderua tepër i kushtueshëm dhe teknikisht i ndërlikuar. Në vitin 2022, qeveria e atëhershme konservatore dha miratimin për nxjerrjen e gazit nga kompania Adura, një sipërmarrje e përbashkët mes Shell dhe gjigantit shtetëror norvegjez Equinor.
Megjithatë, vitin e kaluar projekti u bllokua pas një ankese të organizatave mjedisore, të cilat kundërshtuan ligjshmërinë e autorizimit. Kompanitë u detyruan të paraqisnin një kërkesë të re, duke përfshirë më shumë të dhëna për ndikimin klimatik të gazit që do të nxirret. Ministrja britanike e Energjisë, Miatta Fahnbulleh, ka miratuar tashmë kërkesën e rishikuar.
Sipas kompanisë Adura, infrastruktura e nevojshme për nxjerrjen e gazit është përfunduar në masën 99%. Projekti pritet të sigurojë rreth 6% të prodhimit britanik të gazit, një sasi që mund të mbulojë nevojat energjetike të rreth 1,4 milionë banesave. Megjithatë, duke marrë parasysh edhe importet, kjo sasi përfaqëson vetëm rreth 2% të kërkesës së përgjithshme për gaz në Britani.
Organizatat mjedisore vënë në dyshim përfitimet e projektit, duke argumentuar se ai do të ketë ndikim të kufizuar në uljen e varësisë nga importet, ndërsa mund të shkaktojë dëme të konsiderueshme për klimën. Sipas vlerësimeve të Greenpeace dhe organizatave të tjera, shfrytëzimi i vendburimit gjatë 11 viteve mund të prodhojë deri në 35,8 milionë tonë emetime karboni.
Lideri i të Gjelbërve, Zack Polanski, e cilësoi vendimin si “vandalizëm klimatik”, duke akuzuar laburistët se po braktisin angazhimet e tyre për luftën kundër ndryshimeve klimatike. Ai theksoi se vetë ministrja e Energjisë ka pranuar se projekti nuk do të ulë faturat e energjisë për qytetarët, ndërsa pritet të krijojë vetëm 27 vende pune.
Sipas Polanskit, përfituesi kryesor do të jetë kompania Shell, ndërsa kostot mjedisore dhe ekonomike do të rëndojnë mbi publikun. Kundërshtime priten edhe brenda krahut të majtë të Partisë Laburiste, ku mbështetja për politikat klimatike ka qenë tradicionalisht e fortë.
Qeveria britanike vlerëson se industria e nxjerrjes së naftës dhe gazit do të sjellë 4,1 miliardë paund të ardhura tatimore gjatë vitit financiar 2025-2026. Megjithatë, sipas të dhënave të publikuara nga “The Guardian”, rreth 3,26 miliardë paund nga kjo shumë pritet të kompensohen nga lehtësitë fiskale dhe mbështetja financiare për sektorin.
Një tjetër problem është rënia e parashikuar e prodhimit të gazit në Detin e Veriut. Sipas vlerësimeve, deri në vitin 2050 prodhimi mund të bjerë me 99%. Edhe nëse qeveria do të miratonte licenca të reja për shpime, rënia do të kufizohej vetëm në 97%.
Pavarësisht kritikave, ministrja Fahnbulleh mbrojti vendimin, duke argumentuar se gazi vendas do të ndihmojë në forcimin e sigurisë energjetike dhe do të ulë nevojën për importimin e lëndëve djegëse me emetime më të larta. Ajo tha se projekti mund të nisë furnizimin e Britanisë që këtë dimër dhe se miratimi është në përputhje me detyrimet ligjore të vendit për klimën.
Ministrja përsëriti gjithashtu se qeveria mbetet e vendosur të mos japë licenca të reja për naftë dhe gaz dhe të arrijë objektivin e emetimeve neto zero deri në vitin 2050.
Vendimi është përshëndetur nga presidenti amerikan Donald Trump, i cili prej vitesh i ka bërë presion Britanisë të zgjerojë shpimet për naftë dhe gaz në Detin e Veriut. Në një reagim në rrjetin e tij Truth Social, Trump e cilësoi lajmin si pozitiv për ekonominë britanike dhe rajonin e Aberdeenit, duke kërkuar zgjerimin e mëtejshëm të nxjerrjes së lëndëve djegëse fosile dhe kritikuar energjinë e erës.
Debati pritet të vazhdojë, pasi qeveria britanike po shqyrton edhe projektin “Rosebank”, një vendburim nafte pranë ishujve Shetland, rreth 130 kilometra larg bregdetit. Vendburimi është dukshëm më i madh se Jackdaw dhe, nëse miratohet, mund të prodhojë emetime karboni shtatë herë më të larta. Në këtë projekt mund të përfshihet edhe kompania italiane Eni.
Miratimi i Jackdaw mund të jetë vetëm fillimi i një përplasjeje më të gjerë në Britani, ku qeveria duhet të balancojë nevojën për furnizim të sigurt me energji me angazhimet për të luftuar ndryshimet klimatike.
Burimi: Lajme ndërkombëtare