Shtetet e Bashkuara deklarojnë se po ndërmarrin fushatën më të ashpër të presionit ekonomik me të cilën është përballur ndonjëherë Irani. Megjithatë, pas retorikës agresive dhe dhjetëra sanksioneve të reja, mbetet një boshllëk i madh: Kina, blerësi më i rëndësishëm i naftës iraniane dhe “mushkëria” kryesore ekonomike e Teheranit, ende nuk është përballur me armët më të fuqishme të Uashingtonit.
Operacioni i ri, i quajtur “Operation Economic Outcast” (“Operacioni I Përjashtuari Ekonomik”), vë në shënjestër rreth 60 individë, kompani dhe anije të lidhura me eksportet e naftës së Iranit, programet bërthamore dhe raketore, sulmet kibernetike dhe rrjetet e furnizimit me teknologji ushtarake.
Në listë përfshihen kompani në Kinën kontinentale dhe Hong Kong. Megjithatë, mungojnë bankat e mëdha kineze dhe grupet e fuqishme shtetërore, shënjestrimi i të cilave mund të shkaktonte një tronditje të vërtetë ekonomike. Kjo zgjedhje zbulon kufijtë e strategjisë amerikane. Administrata Trump synon ta izolojë plotësisht Teheranin, por pa hapur në të njëjtën kohë një front të pakontrolluar me Pekinin.
Përmasat e problemit pasqyrohen në shifra. Sipas vlerësimeve të ndryshme të mediave dhe analistëve ndërkombëtarë, Kina blen më shumë se 80% dhe ndoshta deri në 90% të eksporteve detare të naftës iraniane. Kjo do të thotë se çdo fushatë për mbytjen ekonomike të Iranit, e cila nuk kufizon në mënyrë efektive transaksionet me Kinën, rrezikon të lërë të hapur burimin më të rëndësishëm të të ardhurave të Teheranit.
Nafta iraniane zakonisht nuk përfundon te grupet më të mëdha shtetërore të energjisë në Kinë. Një pjesë e madhe e saj blihet nga rafineri më të vogla të pavarura, të njohura si “teapots”, të cilat kanë ekspozim të kufizuar ndaj sistemit financiar amerikan dhe, rrjedhimisht, më pak frikë nga sanksionet.
Në të njëjtën kohë, përdoren kompani ndërmjetëse, ndryshime të pronësisë dhe flamurit të anijeve, transferime të ngarkesave në det dhe deklarime të ndryshme të origjinës. Bëhet fjalë për një rrjet shumështresor që e vështirëson gjurmimin e rrugëve reale të naftës.
Kërcënimi i vërtetë i Uashingtonit qëndron te të ashtuquajturat sanksione dytësore. SHBA-të nuk kufizohen vetëm në ndalimin e transaksioneve mes kompanive amerikane dhe iraniane. Ato kërcënojnë me përjashtim nga dollari dhe tregu amerikan çdo kompani apo bankë të huaj që vazhdon të bashkëpunojë me Teheranin.
Fuqia e këtij mekanizmi mbështetet në rolin qendror të dollarit dhe bankave amerikane në sistemin financiar ndërkombëtar. Për një bankë të madhe kineze me aktivitet global, humbja e aksesit në këtë sistem do të kishte një kosto jashtëzakonisht të madhe.
Megjithatë, për një rafineri të vogël që operon kryesisht brenda Kinës, kërcënimi është shumë më pak efektiv. Pikërisht këtë boshllëk shfrytëzojnë rrjetet e tregtimit të naftës iraniane.
Pse Uashingtoni heziton
Vendosja e sanksioneve ndaj bankave të mëdha kineze teorikisht mund t’i hiqte Iranit kanalin e tij më të rëndësishëm të financimit. Por, njëkohësisht, mund të shkaktonte një përplasje më të gjerë mes dy ekonomive më të mëdha të botës.
Pekini disponon mjetet e veta të presionit ekonomik. Mes tyre është kontrolli i një pjese të madhe të prodhimit dhe përpunimit botëror të metaleve të rralla, të cilat janë thelbësore për industrinë amerikane të automobilave, teknologjisë dhe mbrojtjes.
Në të njëjtën kohë, Uashingtoni nuk dëshiron të rrezikojë përpjekjen më të gjerë për menaxhimin e marrëdhënieve me Kinën. Presioni ekonomik ndaj Iranit, rrjedhimisht, bie ndesh me prioritete të tjera amerikane.
Nga ana e saj, Kina i cilëson sanksionet amerikane si të njëanshme dhe pa legjitimitet ndërkombëtar. Ajo pretendon se marrëdhëniet e saj tregtare me Iranin janë të ligjshme dhe paralajmëron se do të marrë “të gjitha masat e nevojshme” për të mbrojtur bizneset dhe interesat e saj.
Formulimi mbetet qëllimisht i paqartë. Ai i lejon Pekinit të mbajë të hapur mundësinë e kundërmasave, pa u angazhuar që tani për përmasat e tyre. Në të njëjtën kohë, Kina ka çdo arsye për të shmangur destabilizimin e mëtejshëm në Lindjen e Mesme. Ajo varet në masë të madhe nga importet e energjisë nga rajoni dhe ndikohet drejtpërdrejt nga kufizimet e lundrimit përmes Ngushticës së Hormuzit.
Strategjia amerikane mund t’i bëjë eksportet e Iranit më të shtrenjta, më të ndërlikuara dhe më pak fitimprurëse. Mund ta detyrojë Teheranin të ofrojë ulje më të mëdha çmimesh, të përdorë më shumë ndërmjetës dhe të marrë përsipër rrezik më të madh për çdo ngarkesë.
Megjithatë, nuk është e sigurt nëse ajo mund ta ndërpresë plotësisht rrjedhën e të ardhurave për sa kohë tregu kinez mbetet i disponueshëm. Dhe është akoma më pak e sigurt nëse presioni ekonomik do ta çojë shpejt regjimin e mullahëve drejt një tërheqjeje politike.
Administrata Trump gjendet kështu përballë një dileme të vështirë. Nëse i kufizon sanksionet te kompanitë më të vogla dhe i ashtuquajturi tregti në hije, Irani ka të ngjarë të vazhdojë të eksportojë një pjesë të naftës së tij. Nëse godet institucionet e mëdha financiare kineze, rrezikon ta shndërrojë fushatën kundër Teheranit në një përplasje të hapur ekonomike me Pekinin.Prandaj, sanksionet e reja mund të jenë më pak një sulm përfundimtar ndaj ekonomisë iraniane dhe më shumë një goditje paralajmëruese ndaj Kinës. Testi i vërtetë do të vijë nëse Pekini refuzon të kufizojë transaksionet e tij dhe udhëheqjes amerikane do t’i duhet të vendosë nëse është vërtet e gatshme të ndëshkojë partnerin më të rëndësishëm ekonomik të Iranit./ Protothema.gr
