Ekspertët amerikanë argumentojnë se Evropa ka nevojë për një ekuivalent të projektit me çmim të lartë të mbrojtjes raketore nga presidenti amerikan Donald Trump, duke përmendur cenueshmërinë e kontinentit ndaj sulmeve.
Ideja është e thjeshtë dhe komplekse në të njëjtën kohë: raketat balistike të gjuajtura në objektiva kudo në Shtetet e Bashkuara do të zbuloheshin dhe kapeshin përpara se të mund të godasin tokën.
Ky është koncepti i planit të presidentit të SHBA-së, Donald Trump për të ndërtuar “Kupolën e Artë për Amerikën”, një program i mbrojtjes raketore që do të vinte me një çmim të tepruar edhe sipas standardeve amerikane.
Por ekspertët ushtarakë në SHBA besojnë se ekziston një nivel kërcënimi i gjeneratës tjetër që vjen nga shtete mashtruese si Irani dhe Koreja e Veriut, si dhe fuqitë e mëdha si Kina dhe Rusia që justifikojnë një riorientim të strategjisë perëndimore të mbrojtjes raketore – jo vetëm në Shtetet e Bashkuara, por edhe në Evropë.
“Fuqitë e mëdha si Kina dhe Rusia po investojnë në aftësitë e goditjes me rreze të gjatë. Ky është një kërcënim kompleks nga i cili duhet të jemi në gjendje të mbrohemi”, i tha Euronews, Patrycja Bazylczyk e Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.
“Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme që Evropa të forcojë sistemin e saj të mbrojtjes raketore”, tha Bazylczyk, një studiues në Projektin e Mbrojtjes Raketore me qendrën në Uashington.
William R. Forstchen, studiues i teknologjisë ushtarake në Montreat College, Karolina e Veriut është edhe më i hapur.
“Ne kemi nevojë për një sistem të ri strategjik të mbrojtjes. Kemi nevojë për të, Evropa ka nevojë për të”, tha ai për Euronews.
Forstchen është autor i “One Second After”, një studim i fuqisë së armatimit raketor.
“Unë jam gjithashtu shumë i shqetësuar për Evropën. Një raketë iraniane EMP mund të fshijë të gjithë rrjetin elektrik të Evropës Perëndimore”, shtoi ai.
EMP do të thotë Pulse Elektromagnetike. Kur “shpërthehet”, një armë EMP prodhon një puls energjie që krijon një fushë të fuqishme elektromagnetike të aftë për të lidhur me qark të shkurtër një gamë të gjerë pajisjesh elektronike, veçanërisht kompjuterë, satelitë, radio, radar dhe madje edhe semaforë civilë.
Forstchen tha se një sulm EMP do të shkaktonte një kaskadë ngjarjesh vdekjeprurëse. Nevoja e parë që njerëzit do të humbnin është uji, e ndjekur nga furnizimi me ushqim dhe mjekim. Më pas, sëmundja do të fillonte.
Mbijetesa afatgjatë, shtoi ai, do të varet nga të qenit në vendin e duhur në kohën e duhur me furnizimin e duhur ushqimor.
Sipas Tomas Nagy, një ekspert për mbrojtjen bërthamore, hapësinore dhe raketore në grupin e ekspertëve GLOBSEC, iniciativa Golden Dome (Kupola e Artë), ende në fazat e saj të hershme, përballet me grupin e saj të sfidave të konsiderueshme: pengesat e prodhimit, mungesat e komponentëve dhe betejat tipike në terren të Uashingtonit brenda komunitetit të mbrojtjes.
Në Evropë sfida është ndryshe. Nëse do të kishte një konflikt në shkallë të gjerë me Rusinë, kërcënimet me raketa do të ishin po aq kritike, nëse jo më shumë, duke pasur parasysh “aftësinë e kufizuar të Moskës për të projektuar forcat tokësore thellë në territorin e NATO-s”, shkruan Nagy në një punim kërkimor.
“Në një skenar të tillë, Rusia ka shumë të ngjarë të mbështetet më shumë në sulmet me raketa të ndalimit”, shtoi ai.
Një shqetësim që ndahet nga Ben Hodges, i cili komandonte ushtrinë amerikane në Evropë nga viti 2014 deri në 2018.
“Kërcënimet nga Rusia janë tashmë atje, mendoni për aksionin e tyre sabotues në Detin Baltik. Pas tre deri në katër vjet, hapi i tyre i ardhshëm do të jenë sulmet ajrore në Bremerhaven, Antwerp ose Hamburg për të parë se si do të përgjigjet NATO”, tha ai për Euronews, duke shtuar: “Sigurisht, ka nevojë për mbrojtje raketore”.
Megjithatë, mbrojtja raketore ka qenë prej kohësh një jetim i politikës evropiane të mbrojtjes. Shumicës së vendeve u mungojnë mjaftueshëm përgjues për të penguar sulmet masive dhe shumë prej tyre kanë dhuruar bateri të çmuara në Ukrainë.
Vendet evropiane kanë reaguar vetëm kohët e fundit. Iniciativa Evropiane e Mburojës së Qiellit (ESSI), e propozuar fillimisht nga kancelari i atëhershëm gjerman Olaf Scholz në 2022, është një projekt për të ndërtuar një sistem të integruar evropian të mbrojtjes ajrore me bazë tokësore, i cili përfshin aftësi raketore anti-balistike. Nga sot, 24 shtete evropiane marrin pjesë në iniciativë.
Por ESSI zbehet në krahasim me projektin Kupola e Artë, presidenti amerikan Trump dëshiron të jetë operacional përpara përfundimit të mandatit të tij, të cilin ekspertë si Patrycja Bazylczyk e konsiderojnë “ambicioz”.
“Sigurisht që ka momentum politik tani, por projekti ka nevojë për bashkëpunimin e administratave të ardhshme gjithashtu”, tha ajo.
Nëse pasardhësit e administratës Trump do të vazhdojnë të mbështesin dhe financojnë Kupolën e Artë e është supozimi i kujtdo.
Trump vlerëson se kostot totale janë 175 miliardë dollarë, 25 miliardë prej të cilave janë ndarë në propozim buxhetin aktual.
Megjithatë, Zyra e Buxhetit të Kongresit ka vlerësuar një kosto diku midis 166 miliardë dollarë dhe 540 miliardë dollarë vetëm për komponentët e bazuar në hapësirë.