Marrëdhënia e ngushtë mes Uashingtonit dhe Rabatit është promovuar prej kohësh nga të dyja palët. Nga njoftimi i Marokut se këtë vit do të bëhej shteti i parë afrikan që i bashkohej “Board of Peace” të Donald Trumpit, deri te mesazhi urues që Trump i dërgoi së fundmi mbretit Mohammed VI me rastin e 27-vjetorit të ngjitjes së tij në fron.
Shembulli më i fundit erdhi këtë javë. Ndërsa Spanja po përballej me pasojat e hyrjes së papritur dhe kthimit të menjëhershëm të më shumë se 70 mijë personave në Ceuta, monarku maroken konfirmoi se kishte vendosur t’i jepte emrin e Donald Trumpit një autostrade me vlerë 1 miliard dollarë, e cila kalon përgjatë Saharasë Perëndimore, territor i kontestuar.
Thellimi i marrëdhënieve mes dy vendeve ka rikthyer vëmendjen mbi pyetjen se çfarë e shkaktoi në të vërtetë kalimin masiv dhe vdekjeprurës të kufirit drejt këtij territori të vogël spanjoll në Afrikën e Veriut.
“Mendoj se ka mjaftueshëm prova për të ngritur hipotezën ose edhe për të pretenduar se Maroku qëndron pas kësaj. Por nuk pati një shkaktar të qartë dhe pikërisht kjo është ajo që i huton të gjithë”, tha Riccardo Fabiani, drejtor i projektit për Afrikën e Veriut në International Crisis Group.
Vëzhgues të ndryshëm kanë sugjeruar se afrimi i fundit i Spanjës me Algjerinë, rivalen kryesore të Rabatit, mund ta ketë zemëruar Marokun. Megjithatë, sipas Fabianit, një shpjegim tjetër ndoshta edhe më bindës lidhet me Shtetet e Bashkuara.
“Natyrisht është e pamundur ta provosh. Por, për sa i përket besueshmërisë së këtij skenari, nuk më duket e pamundur të imagjinohet se Maroku mund të ketë bërë diçka për të fituar simpati te aleatët e tij, duke pasur parasysh se Maroku dhe kjo administratë në Uashington kanë një marrëdhënie shumë të ngushtë dhe të shkëlqyer”, tha ai.
“Pa asnjë dyshim, forcat marokene të sigurisë po i monitoronin ato biseda. Ata e panë se çfarë po ndodhte dhe me shumë gjasë pati diskutime gjatë të cilave u vendos të mos ndërhyhej dhe të shihej se si do të zhvillohej situata”, tha Fabiani.
Ajo që pasoi u bë lajm në mbarë botën, ndërsa dhjetëra mijëra persona notuan ose kaluan në këmbë përmes njërit prej dy kufijve tokësorë të Bashkimit Evropian me Afrikën. Ndërsa Spanja përpiqej të përballonte situatën, forcat e së djathtës ekstreme shfrytëzuan pamjet për retorikën e tyre politike.
Në Shtetet e Bashkuara, zëvendëspresidenti JD Vance dhe Departamenti Amerikan i Shtetit ia atribuuan valën e migrimit qeverisë socialiste të Spanjës. Ndërkohë, Donald Trump paralajmëroi se zgjedhja e demokratëve do ta bënte atë që ndodhi në Spanjë të “dukej një ngjarje e vogël”.
Asnjëri prej tyre nuk përmendi Marokun apo rolin e mundshëm që ai mund të kishte luajtur.
Trump dhe administrata e tij e kanë shprehur prej kohësh hapur pakënaqësinë ndaj kryeministrit spanjoll Pedro Sánchez. Refuzimi i Spanjës për t’i lejuar Shtetet e Bashkuara të përdornin bazat ajrore gjatë luftës me Iranin, kundërshtimi i objektivit prej 5% të PBB-së për shpenzimet e mbrojtjes dhe kritikat e forta ndaj veprimeve të Izraelit në Gaza, sipas shumë analistëve, e kanë bërë Spanjën vendin më pak të preferuar të administratës amerikane brenda Bashkimit Evropian.
Përgjigjja amerikane u duk si një sukses diplomatik për Rabatin, marrëdhënia e të cilit me Trumpin daton që nga mandati i tij i parë. Në atë kohë, Maroku pranoi të normalizonte marrëdhëniet me Izraelin në këmbim të njohjes nga Trump të sovranitetit maroken mbi Saharanë Perëndimore.
Që atëherë, mbreti Mohammed VI ka intensifikuar përpjekjet për të forcuar lidhjet me administratën amerikane, tha Fabiani.
“Marokenët kanë bërë përpjekje shtesë për të kultivuar marrëdhënie me çdo vendimmarrës të rëndësishëm brenda administratës, përfshirë vetë presidentin, në mënyrë që të sigurohen se kjo administratë do ta mbështesë deri në fund planin maroken të autonomisë për Saharanë Perëndimore”.
Një sinjal se kjo marrëdhënie mund ta ndihmojë Marokun të zgjerojë pretendimet përtej Saharasë Perëndimore u pa në një raport të fundit të Kongresit amerikan. Në raport, Ceuta përshkruhej si një territor “i administruar nga Spanja”, dhe jo si pjesë e Spanjës, ndonëse ajo është nën sovranitet spanjoll që nga viti 1580. Ky formulim u interpretua si një qëndrim më i afërt me pozicionin e Rabatit, i cili nuk e njeh Ceutën si territor spanjoll.
Edhe disa ditë pas hyrjes masive në Ceuta, interesi për këtë territor mbeti i lartë mes personave të afërt si me Donald Trumpin ashtu edhe me qeverinë izraelite, tha Haizam Amirah-Fernández, drejtor i Qendrës për Studime Bashkëkohore Arabe me seli në Madrid.
“Ata nuk kanë pushuar së foluri për Ceutën për disa ditë me radhë, gjë që është mjaft domethënëse”.
Sipas tij, ngjarjet treguan qartë gatishmërinë e Rabatit për të përdorur “taktika hibride” për të arritur objektiva politike. Ai bëri një krahasim me majin e vitit 2021, kur Maroku lehtësoi kontrollin kufitar dhe lejoi më shumë se 8 mijë persona të hynin në Ceuta, si reagim ndaj vendimit të Madridit për të pranuar në Spanjë, për trajtim kundër Covid-19, një udhëheqës të lëvizjes për pavarësinë e Saharasë Perëndimore.
Këtë herë, ndërsa numri i personave që hynë në Ceuta ishte pothuajse dhjetë herë më i madh, situata shkaktoi akuza të ndërsjella mes vendeve të Bashkimit Evropian, në vend të një reagimi të bashkërenduar ndaj Marokut, pavarësisht se BE-ja është partneri më i madh tregtar dhe investitori më i madh i huaj në këtë vend.
“Reagimi i disa qeverive evropiane ishte, në fund të fundit, pikërisht ai që kërkonte Shtëpia e Bardhë dobësimi i solidaritetit mes partnerëve evropianë”, tha Amirah-Fernández.
Zyrtarë të lartë marokenë kanë hedhur poshtë akuzat se vendi i tyre ishte në çfarëdo mënyre i përfshirë në organizimin e ngjarjeve.
Në Institutin Maroken për Analiza të Politikave, me seli në Rabat, mbizotëron bindja se marrëdhëniet mes Marokut dhe Shteteve të Bashkuara ndodhen në “epokën e tyre të artë”.
Megjithatë, sipas Said Saddiki, studiues i lartë në këtë institut, politika marokene ndaj administratës Trump mbetet pragmatike.
“Vendimmarrësit marokenë janë plotësisht të vetëdijshëm për stilin transaksional të presidentit Trump dhe kanë kërkuar të ruajnë autonominë strategjike të Marokut”, tha Saddiki në një përgjigje me email, duke përmendur përpjekjet për të mbajtur marrëdhënie të forta edhe me Bashkimin Evropian, Kinën dhe vendet e Gjirit Persik.
“Marrëdhënia me administratën Trump e ka forcuar pozitën ndërkombëtare të Marokut, por deri tani nuk ka ardhur në dëm të marrëdhënieve të tij me Spanjën apo me Bashkimin Evropian”.
Për Fabianin, ngjarjet në Ceuta nxorën në pah rrezikun që krijon varësia e Evropës nga vendet e Afrikës së Veriut për kontrollin e flukseve migratore.
“Kjo e ka bërë Evropën plotësisht të cenueshme dhe të varur nga vullneti i mirë i një vendi si Maroku. Maroku është partner, por njëkohësisht ka interesat e veta. Pikërisht kjo dobësi u pa qartë në këtë rast”, tha ai.
Sipas tij, kjo dobësi mund të bëhet edhe më problematike në të ardhmen, për shkak të bindjes së Marokut se çështja e Ceutës mbetet ende e pazgjidhur.
“Maroku ndihet më i fuqizuar dhe në Uashington ka një administratë që është e gatshme ta mbështesë. Nuk besoj se Evropa është e përgatitur për atë që mund të vijë më pas, sepse situata mund të bëhet shumë më e ndërlikuar”, tha Fabiani./Marrë nga “The Guardian”
