Në një intervistë ekskluzive për La Stampa, shkrimtari izraelit Etgar Keret, djali i dy prindërve që i mbijetuan Holokaustit, flet hapur për kujtesën e së shkuarës, sfidat e botës moderne dhe rrezikun e ndarjes sociale në rang global, Keret thotë se kujtimi i Holokaustit nuk është thjesht një datë në kalendar, por një detyrë e përditshme dhe një mësim për të gjithë ne.
Çfarë do të mbetet nga kampet naziste kur të mos ketë më dëshmitarë?
“Jetojmë në universe paralele, ku secila palë ka historinë e vet. Po kthehemi në një shoqëri tribale, ku çdo ‘tribu’ ka bindjet e saj dhe nuk njeh më asnjë kufi të përbashkët moral”, shprehet ai.
Si i ka sjellë në librat e tij përjetimet e prindërve?
Keret thotë se ka shkruar shumë për ta dhe ka përvetësuar mësimet e tyre praktike, si këshilla e të atit për të kursyer gjithçka, përveç këpucëve dhe palltove, sepse “ato të shpëtojnë jetën”. Por mësimi më i fortë, sipas tij, është kontrolli mbi narrativën personale.
Prindërit e tij refuzuan gjithmonë të shiheshin si “viktima”. E ëma nuk merrte pjesë në ceremonitë zyrtare të përkujtimit në Izrael, sepse thoshte se e kishte kaluar Holokaustin. Ata nuk donin të ishin pjesë e një “mozaiku anonim”, por të rrëfenin historinë e tyre me zërin e vet.
Një kujtim që i ka mbetur?
Ai tregon një episod nga fëmijëria, që e lidh me thirrjen e tij për të shkruar. Kur ishte 10 vjeç, një djalë i vogël i lëshon vendin nënës së tij në një sallë pritjeje, si shenjë kompensimi për vuajtjet e Holokaustit. Ajo e refuzon dhe i thotë:
Nëse sot do të mbeteshim pa ushqim e në të ftohtë, unë do të rezistoja më mirë se ti, sepse e kam provuar. Ulu, ke më shumë nevojë se unë!
Mesazhi për sot?
Në kohë të errëta, thotë Keret, duhet të gjesh rrugën tënde dhe të mos vraposh pas turmës. Ai paralajmëron se bota po rrëshqet drejt përplasjes së grupeve, mes antisemitizmit, islamofobisë, racizmit dhe ekstremizmave të rinj.
“Sot askush nuk është i sigurt nga urrejtja”, thotë ai, duke shtuar se si ekstremi i djathtë, ashtu edhe forma të caktuara të së majtës radikale po krijojnë të njëjtin rrezik.
Po slogani ‘kurrë më’?
Keret beson se kemi mësuar se ideologjia e uniformizimit çon në shkatërrim, por paralajmëron se edhe mendimi liberal po rrëshqet drejt një rruge të rrezikshme, ku kërkohen “zona të sigurta” absolute dhe eliminohet kompromisi.
“Jeta është kompromis. Nëse për të qenë i sigurt duhet të zhdukësh të gjithë të tjerët, atëherë askush nuk është vërtet i sigurt”, thotë ai.
A mund ta mbrojë shkrimi të vërtetën në epokën e algoritmeve?
Sipas Keret, çdo “tribu” ka sot antologjinë e vet të së vërtetës. Ai kritikon gazetarinë që vendos identitetin mbi profesionin, duke thënë se kjo vret të vërtetën.
Po Izraeli?
Ai thotë se për shumë të mbijetuar, Izraeli ishte strehë. Por pas 7 tetorit, sipas tij, është zbuluar ana e errët e një ëndrre që po shndërrohet në makthin e ekstremit të djathtë.
“Vendi i të përndjekurve është shndërruar në një vend gjithnjë e më racist dhe shtypës”, thotë Keret, duke shtuar se shumë të mbijetuar të Holokaustit kanë pasur “fat” që nuk janë gjallë për ta parë këtë realitet.
Antisemitizmi?
Ai thotë se antisemitizmi ekzistonte edhe para luftës në Gaza, por tani është përshkallëzuar. Sipas tij, kryeministri Netanyahu e përdor antisemitizmin për të ushqyer idenë se Izraeli është i rrethuar dhe se e vetmja zgjidhje është izolimi dhe armatosja.
Njëkohësisht, kritikon edhe disa lëvizje pro-palestineze që barazojnë qeverinë izraelite me të gjithë hebrenjtë, duke nxitur bojkot dhe urrejtje kolektive.
A është ndjerë i sulmuar personalisht?
Keret thotë se është bojkotuar në Izrael për qëndrimet kundër qeverisë dhe është sulmuar jashtë vendit vetëm pse është izraelit. Ka marrë kërcënime dhe është quajtur “vrasës fëmijësh”, por thekson se nuk ndihet viktimë. “Ajo që më frikëson më shumë është tribalizimi i botës”, përfundon ai.