Dhjetë vjet më parë, fotografia e “familjes” në samitin COP21 në Paris përfaqësonte një moment historik të unitetit global.
Në rreshtin e parë, Barack Obama, Xi Jinping dhe David Cameron pozonin krah për krah, duke shpallur ambicien për ta frenuar ngrohjen globale. Sot, një dekadë më vonë, fotografia e ngjashme në samitin COP30 në Brazil duket si një kujtim i largët, një simbol i një epoke që po shuhet.
Në këtë edicion, rreth 160 liderë botërorë, përfshirë Xi Jinping dhe Narendra Modi, nuk u paraqitën. Presidenti amerikan Donald Trump, tashmë në mandatin e tij të dytë, ka refuzuar plotësisht procesin, duke e cilësuar “klimën” si “mashtrimin më të madh të kryer ndonjëherë ndaj botës”.
Trump kundër rendit klimatik botëror
Që në ditën e parë të rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, Trump nënshkroi tërheqjen e SHBA-ve nga Marrëveshja e Parisit të vitit 2015, duke e quajtur atë “një kurth ekonomik për Amerikën”.
Administrata e tij ka rritur subvencionet për industrinë e naftës dhe qymyrit, ka hapur toka federale për shfrytëzim dhe ka ulur ndjeshëm fondet për kërkime në energji të pastër.
Në një fjalim të mbajtur në OKB, Trump deklaroi “Nëse nuk hiqni dorë nga kjo farsë e gjelbër, vendet tuaja do të dështojnë.”
Për shumë, kjo qasje është një kthim prapa jo vetëm në politikat mjedisore, por edhe në mënyrën se si bota e percepton rolin e Amerikës si lidere.
John Podesta, këshilltar i lartë për klimën në administratat Obama dhe Biden, e përshkroi këtë strategji si “një goditje me çekan ndaj energjisë së pastër”.
Kina përpara, Perëndimi në dilemë
Ndërkohë, Kina po marshon në drejtim të kundërt. Me mbi 80% të prodhimit botëror të paneleve diellore dhe mbi 60% të turbinave me erë, vendi ka shndërruar tranzicionin energjetik në një projekt kombëtar dhe global.
Sipas Carbon Brief, teknologjitë e pastra përbënin rreth 40% të rritjes ekonomike kineze në vitin 2023.
Në BE, situata është komplekse.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, paralajmëroi se kontinenti nuk duhet të përsërisë “gabimet e së kaluarës” duke humbur industritë strategjike ndaj Kinës.
Por, ndërsa Evropa vendos tarifa për makinat elektrike kineze, ajo rrezikon të ngadalësojë tranzicionin e vet klimatik.
A ka ende nevojë për COP?
Kritikat ndaj vetë procesit të COP janë shtuar.
Christiana Figueres, arkitekte e Marrëveshjes së Parisit, e ka quajtur procesin “të papërshtatshëm për qëllimin e tij”.
Të tjerë, si analisti Joss Garman, theksojnë se diplomacia shumëpalëshe është zëvendësuar nga një garë për kontrollin e industrive energjetike të së ardhmes.
Megjithatë, disa mbeten optimistë.
Anna Aberg nga Chatham House beson se COP ende luan një rol thelbësor si platformë për mbajtjen e vendeve dhe korporatave përgjegjëse.
“Në një kontekst politik kaq të polarizuar, dërgimi i një mesazhi të përbashkët është më i rëndësishëm se kurrë”, tha ajo për BBC.
Një proces që duhet ridimensionuar
Ekspertë si Michael Liebreich, themelues i Bloomberg New Energy Finance, propozojnë që samite të tilla të mbahen çdo pesë vjet, për t’i dhënë industrisë kohë të përparojë midis angazhimeve politike.
“Politikanët nuk mund të bëjnë premtime të reja çdo vit”, argumenton ai.
Pavarësisht skepticizmit, disa liderë europianë, përfshirë Sekretarin britanik të Energjisë, Ed Miliband, mbrojnë me forcë procesin.
“Është e ndërlikuar, është e lodhshme, por është absolutisht e nevojshme”, u shpreh ai.
Midis Pekinit dhe Uashingtonit, një botë në udhëkryq
Me SHBA-të që përqafojnë një politikë energjie të bazuar në karburante fosile dhe Kinën që dominon tregun e energjive të pastra, bota po ndahet në dy blloqe të mëdha ekonomike.
Kjo e vë Evropën, Indinë dhe Brazilin në një pozitë të ndërlikuar, cilin vizion të së ardhmes duhet të ndjekin?
Kështu, procesi i dekarbonizimit duket se po kalon nga premtimet shumëpalëshe në marrëveshje bilaterale me vlera miliardëshe.
Dhe në këtë realitet të ri, pyetja themelore mbetet, a do të arrijë ndonjëherë bota ta ulë temperaturën, apo COP do të mbetet vetëm një kujtim nostalgjik i një epoke më idealiste?