Emisioni “Trialog” në RTSH, i moderuar nga gazetarja Alba Alishani, solli në qendër të debatit hipotezën e një pakti të ri politik mes kryeministrit Edi Rama dhe kryetarit të Partisë Demokratike, Sali Berisha për ndryshime kushtetuese që mund të riformatojnë sistemin politik shqiptar.
Analisti Lorenc Vangjeli paraqiti një sërë qëndrimesh mbi zhvillimet aktuale politike në vend, duke ofruar analiza të strukturuara dhe përkufizime mbi natyrën e sistemit qeverisës dhe funksionimin institucional në Republikën e Shqipërisë.
Ai deklaroi se “Republika e Shqipërisë po funksionon si një republikë kryeministrore”, duke nënvizuar se në praktikë është konsoliduar një model ku pushteti ekzekutiv ka marrë një rol dominues ndaj pushteteve të tjera, duke cenuar ndarjen dhe balancën e tyre.
“Po shtrohet rruga që në vitin 2027 Edi Rama të jetë Presidenti i vendit”, tha Vangjeli, duke shtuar se kjo është “formula e vetme dhe e dukshme që do të përdoret”, ndërsa pjesa tjetër është “halli personal i zotit Berisha”.
Ai argumentoi se nëse të dy liderët vendosin të ndërhyjnë në Kushtetutë, “nuk ka kush që i ndal”, por mbetet për t’u parë nëse kjo është një marrëveshje apo një pazar.
“Halli i bashkon dhe dy hallet e ndryshme i bëjnë bashkë në një tavolinë”, vijoi Vangjeli, duke analizuar mundësinë e uljes së numrit të deputetëve dhe krijimit të një Parlamenti me dy dhoma. Por ai e cilësoi këtë si një hile të vogël, sepse “nëse do që ta bësh Parlamentin me Senat, duhet të kesh të paktën 1/3 të kësaj shifre si senatorë, që të paktën të kenë të njëjtin trajtim financiar. Pra në fund nuk kemi bërë asgjë”.
Ai theksoi se kjo nuk është thjesht çështje numrash, por çështje mentaliteti. “Në doktrinë, Senati vlen për shtetet federale apo rajonale. Ndërsa në shtete unitare si Shqipëria, kjo nuk vlen. Është një mekanizëm për të bërë të përfaqësuar rajonet më të vogla”, tha ai.
Sipas Vangjelit, qëllimi i vërtetë është të shuhen partitë e vogla, duke rritur pragun elektoral.
“Masa kritike që nuk votojnë as të majtën dhe as të djathtën, edhe në mungesë të një alternative të qëndrueshme, morën disa dhjetëra mijëra vota. Kjo i shuan këto parti”, u shpreh ai.
Në përfundim, Vangjeli bëri një thirrje për rihartimin e Kushtetutës nga e para duke theksuar se, “Republika e Shqipërisë ka nevojë dëshpëruese të hartojë Kushtetutën nga e para, sepse ajo që është votuar me referendum në 1998 nuk ekziston më. Pushtetet nuk janë të balancuar dhe Shqipëria po funksionon si republikë kryeministrore”, përfundoi ai.