Athina e shfrytëzoi një incident pronësor në Zvërnec për të shtrirë pretendimet e minoritetit grek në një zonë ku ligjërisht nuk njihet, duke e lidhur çështjen me rrugën e Shqipërisë drejt BE-së. Megjithatë, vetë mungesa e transparencës së qeverisë shqiptare në marrëveshjen miliardëshe të investimeve i hapi derën kësaj ndërhyrjeje të huaj
Mjaftoi një incident pronësor në një fshat të Vlorës që Athina të aktivizonte të gjithë makinerinë e saj diplomatike. Brenda 24 orësh nga përplasjet e 30 majit në Zvërnec, Ministria e Jashtme greke kishte lëshuar deklaratë zyrtare, ambasada në Tiranë kishte ndërhyrë, dhe eurodeputeti shqiptaro-grek Fredi Beleri kishte dorëzuar një pyetje në Komisionin Evropian. Shpejtësia e këtij reagimi tregon se për Athinën, Zvërneci nuk është thjesht çështja e një qytetari të plagosur. Është një mundësi për të rihapur një hartë që Shqipëria e konsideron të mbyllur prej dekadash: shtrirjen e pretenduar të Minoritetit Kombëtar Grek mbi territorin shqiptar.
Fakti më i rëndësishëm, dhe ai që Athina shpreson të kalojë pa u vënë re, vjen nga vetë mediat greke. Sipas tyre, zona ku ndodhën protestat nuk i përket formalisht Zonës së Njohur të Minoritetit Kombëtar Grek. Pra, kur Ministria e Jashtme greke flet për “mbrojtjen e të drejtave të pjesëtarëve të Minoritetit Kombëtar Grek” në Zvërnec, ajo po e shtrin këtë status mbi një zonë ku ai ligjërisht nuk njihet. Mediat shqiptare e kapën menjëherë këtë: Athina, thuhet në to, e shfrytëzoi protestën e dhunshme të së shtunës duke pretenduar për herë të parë edhe ekzistencën e minoritetit grek në Zvërnec.
Ky është thelbi i ndërhyrjes. Një incident që, sipas vetë palës greke, lidhet me të drejtat e pronës, u shndërrua brenda pak orësh në një pretendim mbi shtrirjen territoriale të minoritetit. Çfarë sipas dokumenteve është mosmarrëveshje pronësore, Athina po e riformulon si çështje minoritare kombëtare.
Mënyra si Greqia po e ushtron presionin është po aq domethënëse sa pretendimi vetë. Deklarata e Ministrisë së Jashtme greke nuk u mjaftua me shqetësimin për qytetarin. Ajo theksoi nevojën për mbrojtjen efektive të zonave të mbrojtura mjedisore, në përputhje me standardet dhe legjislacionin evropian, si pjesë e procesit të integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Përkthimi është i qartë: Athina po e lidh drejtpërdrejt këtë çështje me rrugën europiane të Tiranës, duke kujtuar se si anëtare e BE-së ka dorën mbi frenën e zgjerimit.
Eurodeputeti Fredi Beleri e bëri lidhjen edhe më eksplicite. Në intervistë për televizionin grek Ellada24, ai deklaroi: “Unë kam bërë një pyetje në komision se si të gjitha këto kombinohen me një vend që është në prag të Bashkimit Evropian dhe se si zbatohet saktësisht acquis communautaire në këto raste”.
Në pyetjen e tij drejtuar Komisionit Evropian, Beleri pretendon se në fshatin Zvërnec, ku sipas tij jetojnë kryesisht anëtarë të Minoritetit Kombëtar Grek, një kompani private po ndërhyn dhe po zë toka që ishin konfiskuar nga regjimi komunist në vitet 1960 dhe ende nuk u janë kthyer pronarëve të ligjshëm. Ai kërkon nga Brukseli që përparimi i Shqipërisë në procesin e integrimit të lidhet me rezultate konkrete në mbrojtjen e pakicave.
Kështu, një eurodeputet i partisë në pushtet në Greqi po përdor karrigen e tij në Bruksel për të kthyer një mosmarrëveshje pronësie në një kusht për anëtarësimin e Shqipërisë. Kjo nuk është mbrojtje e të drejtave të njeriut. Është diplomaci presioni e veshur me gjuhën e të drejtave.
Brenda Kuvendit, deputeti socialist Ardit Bido ngriti pyetjet që asnjë institucion ende nuk i ka adresuar. Ai vuri në dukje praninë e protestuesve të ardhur nga jashtë kufirit, duke pyetur drejtpërdrejt: “3 autobuzët që erdhën nga Greqia përse nuk i deklarojnë? Kush i nxiti këto autobuzë?”.
Sipas tij, ndër protestues “doli Fredi Beleri që kërkoi për minoritetin grek në Zvërnec dhe Nartë që sipas tij po iu hiqen të drejtat”. Bido dalloi dy kategori mes kundërshtarëve: banorët me pretendime reale pronësie, dhe një grup të dytë që thjesht nuk duan asnjë lloj zhvillimi në asnjë formë.
Por integriteti kërkon edhe anën tjetër
Do të ishte e lehtë ta mbyllnim këtu, me një tregim ku Greqia është e vetmja fajtore. Por kjo do të ishte gjysma e historisë, dhe lexuesi e meriton tërësinë.
E vërteta e papërshtatshme është se ndërhyrjes greke ia hapi derën vetë mënyra se si qeveria shqiptare e trajtoi këtë marrëveshje. Athina nuk do të kishte gjetur terren po të mos ekzistonin pyetje legjitime mbi transparencën.
Projekti, që sipas raportimeve ndërkombëtare lidhet me investitorë katarianë dhe me Jared Kushner e Ivanka Trump, me një vlerë mbi 4 miliardë euro, u shoqërua me një kronologji që ngre shqetësime serioze: sipas burimeve ndërkombëtare, Parlamenti ndryshoi legjislacionin mjedisor pak para nisjes së punimeve, ndërsa leja u lëshua pa u bërë publike.
Këto pretendime kërkojnë verifikim të pavarur përmes Fletores Zyrtare dhe vendimeve të Këshillit të Ministrave, por nëse qëndrojnë, ato tregojnë se qeveria i dha vetë kundërshtarëve, përfshirë Athinën, municionin më të mirë.
Kur një marrëveshje bëhet në errësirë, çdo fqinj me interesa gjen hapësirë të mbjellë dyshime. Transparenca do të kishte qenë mbrojtja më e mirë kundër ndërhyrjes së huaj. Mungesa e saj është dhurata që Tirana i bëri Athinës.
Shqipëria ka çdo të drejtë ta zhvillojë bregdetin e vet dhe të tërheqë investime të mëdha, dhe ka çdo të drejtë të refuzojë që një fqinj t’i diktojë se ku fillon e ku mbaron harta e minoriteteve të tij. Ndërhyrja e Athinës në Zvërnec, duke shtrirë statusin minoritar mbi një zonë ku ligjërisht nuk njihet dhe duke e lidhur me frenën e BE-së, është një tejkalim që meriton t’i thuhet hapur.
Por mbrojtja e sovranitetit nuk bëhet duke mbyllur sytë para mënyrës se si qeveria e bën biznesin. Përkundrazi: po të ishte marrëveshja transparente, po të ishin pronat e zgjidhura, po të ishte leja publike, Athina nuk do të kishte ku ta fuste hundën. Beteja e vërtetë e Shqipërisë nuk është vetëm kundër presionit grek. Është edhe për një qeveri që të mos i lërë dyer të hapura për të.