Nga Flogert Muça
Refleksione mbi një protestë që me algoritmin i kaloi kufijtë e Shqipërisë.
Në ditën e 91-të, flamingot vazhdojnë protestën. Por ku janë qytetarët?
Protesta e flamingove në Tiranë ka hyrë në ditën e 91-të. Ajo vazhdon. Çdo ditë ka pamje, video, deklarata, transmetime live dhe postime në rrjetet sociale. Falë algoritmit, pamjet e saj kanë kaluar prej kohësh kufijtë e Shqipërisë.
Por nëse e lë telefonin mënjanë dhe shkon në shesh, sheh një realitet tjetër. Qytetarë pothuajse nuk ka. Ata që kanë mbetur janë aty. Dhe pas çdo mbrëmjeje bëjnë të njëjtën thirrje: “Nesër më shumë!” Por nesër, në fakt, janë më pak. Këtu fillon pyetja e vërtetë.
Jo nëse protesta kishte arsye për të nisur. Jo nëse qytetarët kishin të drejtë të protestonin. Sigurisht që kishin. Fakti që qytetarë të Tiranës dolën në shesh duhet të ishte dhe duhet të mbetet një kambanë për politikën dhe qeverisjen.
Por pas 91 ditësh pyetja është tjetër:
Si është e mundur që një protestë të vazhdojë të jetë kaq e pranishme në rrjet, ndërsa bëhet gjithnjë e më pak e pranishme në qytet?
Përgjigjja gjendet te një dallim që politika në Tiranë ende nuk e ka mësuar mirë: dallimi mes vëmendjes dhe mbështetjes.
Yuval Noah Harari e shpjegon mekanizmin e rrjeteve sociale thjesht. Algoritmi nuk është ndërtuar për të matur sa njerëz besojnë te një kauzë. Ai mat sa njerëz reagojnë ndaj saj. Dhe këto janë dy gjëra krejt të ndryshme.
Mund ta shohësh një video sepse je dakord. Mund ta shohësh sepse je kundër. Mund ta hapësh sepse të zemëron. Mund ta shpërndash për ta mbështetur, por edhe për ta ironizuar. Për algoritmin kjo ka pak rëndësi. Ti reagove. Dhe reagimi është karburanti i tij.
Flamingot ishin pothuajse simboli perfekt për këtë epokë. Të pazakontë, fotografueshëm, ironikë, të dallueshëm dhe lehtësisht të kthyeshëm në meme. Një flamingo rozë në mes të Tiranës udhëton në internet shumë më shpejt sesa një qytetar që për pesë minuta shpjegon hallin e tij.
Kështu protesta fitoi atë që sot është monedha më e shtrenjtë e rrjeteve sociale: vëmendjen.
Por vëmendja nuk është domosdoshmërisht mbështetje.
Dhe këtu filloi problemi.
Në ditët e para, kurioziteti, pakënaqësia dhe rrjetet sociale mund t’i sjellin njerëzit në shesh. Por një protestë nuk mund të jetojë 91 ditë vetëm me viralitet.
Pas një jave duhet kauzë. Pas një muaji duhet besim. Pas tre muajsh duhet qytetari.
Duhet ta kesh bindur atë se protesta vazhdon të jetë e tij, se mikrofoni është edhe i tij dhe se hallet që e nxorën nga shtëpia vazhdojnë të jenë në qendër të saj. Kur qytetari largohet, algoritmi nuk mund ta zëvendësojë. Mund të mbushë ekranin. Nuk mbush dot sheshin.
Dhe pikërisht këtu protesta e flamingove bëhet një eksperiment interesant për të kuptuar politikën e kohës sonë. Dikur fuqinë e një proteste e kuptoje duke dalë në bulevard. Sot mjafton të hapësh telefonin. Një video ka 100 mijë shikime. Një postim mijëra reagime. Një hashtag qarkullon. Dhe krijohet përshtypja se përpara ke një lëvizje të madhe qytetare.
Por 100 mijë views nuk janë 100 mijë qytetarë.
Një koment nuk është pjesëmarrje. Një share nuk është angazhim qytetar. Një follower nuk është protestues.
Edhe dhjetë njerëz kanë të drejtë të protestojnë për 91 apo 191 ditë. Kjo është e drejta e tyre. Por ekziston një ndryshim i madh mes një proteste që vazhdon dhe një proteste që vazhdon të përfaqësojë një lëvizje të gjerë qytetare.
Pse u largua Tirana?
Ndoshta njerëzit u lodhën. Ndoshta protesta nuk arriti të zgjerohej përtej rrethit që e organizoi. Ndoshta mesazhi politik filloi të dominonte mbi shqetësimin qytetar.
Ndoshta njerëzit nuk e panë më veten aty.
Por ka edhe një mundësi tjetër që meriton reflektim: qytetarët mund të kenë kuptuar se halli që i nxori në shesh nuk po bëhej më halli i atyre që morën mikrofonin. Kur mikrofoni merret peng nga të njëjtët njerëz, protesta fillon të flasë me veten. Kur tensionet dhe episodet e ashpra zënë më shumë vend se zëri i qytetarit të zakonshëm, i familjes, i pensionistit, i të riut apo i atij që kërkon thjesht një qytet më të mirë. Sepse protesta fillon të humbasë arsyen për të cilën njerëzit iu bashkuan.
Dhe kur sheshi fillon të prodhojë më shumë content sesa pjesëmarrje, atëherë diçka ka ndryshuar. Protesta qytetare po kthehet në protestë algoritmike.
Ky është paradoksi i ditës së 91-të. Protesta e flamingove nuk ka vdekur. Ajo vazhdon fizikisht dhe ata që janë aty kanë të drejtë ta vazhdojnë. Por protesta qytetare që synonte të mobilizonte Tiranën duket se është shuar. Versioni i saj digjital, ndërkohë, vazhdon shkëlqyeshëm. Ka video. Ka Reels. Ka deklarata. Ka përplasje. Ka komente. Ka audiencë. Ka gjithçka, përveç qytetarëve.
Dhe ndoshta pikërisht kështu algoritmi e dobësoi protestën qytetare. Jo sepse i përzuri njerëzit nga sheshi, por sepse u krijoi atyre që mbetën aty iluzionin se qytetarët vazhdonin të ishin me ta. Mjafton që videoja të ecë. Mjafton që postimi të marrë reagime. Mjafton që incidenti i radhës të bëhet viral. Dhe të nesërmen rikthehen për të prodhuar episodin tjetër.
“Nesër më shumë!” Por nesër janë përsëri më pak.
Dhe Tirana?
Tirana është aty. Punon. Jeton. Ankohet. Shpreson. Ka hallet e veta dhe sigurisht ka arsye për të kërkuar më shumë nga qeverisja.
Prandaj gabimi më i madh që mund të bëjë politika do të ishte të shihte boshatisjen e protestës dhe të mendonte se bashkë me sheshin janë zhdukur edhe problemet që i nxorën njerëzit aty.
Jo.
Fakti që qytetari u largua nga protesta nuk do të thotë domosdoshmërisht se iu largua pakënaqësia. Mund të nënkuptojë thjesht se nuk e gjeti më veten te ajo protestë.
Dhe këtu përgjegjësia i kthehet politikës. Një vit pas zgjedhjeve, Tirana ka ende të drejtë të presë që Edi Rama dhe shumica qeverisëse të reflektojnë mbi atë që i nxori qytetarët në shesh, përpara se algoritmi t’ua merrte protestën.
Mos e mat shoqërinë me ekranin. Mos e mat mbështetjen me views. Mos e mat qytetarin me likes.
Dhe mbi të gjitha, mos mendo se kur qytetari largohet nga protesta, problemi i tij është zgjidhur. Pas 91 ditësh flamingot janë ende në shesh.Videot vazhdojnë .Algoritmi vazhdon. Por Tirana është larguar.
Tani pyetja nuk është vetëm pse u largua nga protesta.
Pyetja për politikën është: a di ajo ta dëgjojë se ku ka shkuar dhe çfarë kërkon?
