Nga Gjergj Zefi
Në fund të çdo lufte vjen momenti i së vërtetës. Jo ai që shkruhet në komunikatat triumfaliste të qeverive, por ai që lexohet në tryezat e negociatave. Dhe kur të dyja palët kërkojnë një rrugëdalje, atëherë bëhet e qartë se askush nuk ka fituar aq sa pretendon.
Përplasja mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka prodhuar pikërisht këtë përfundim të pakëndshëm për të gjithë protagonistët. Amerika nuk arriti të imponojë një kapitullim politik të Republikës Islamike, ndërsa Irani nuk mund të pretendojë se doli i padëmtuar nga goditjet që tronditën ekonominë, infrastrukturën dhe prestigjin e tij rajonal.
Mësimi i parë është i vjetër sa vetë historia, por duket se fuqitë e mëdha vazhdojnë ta harrojnë: asnjë luftë nuk fitohet vetëm me epërsi ushtarake. Aq më pak kur arroganca fillon të zëvendësojë strategjinë.
Uashingtoni hyri në këtë përballje me bindjen se presioni maksimal, goditjet precize dhe demonstrimi i forcës do ta detyronin Teheranin të pranonte kushtet amerikane. Por historia e Lindjes së Mesme është një varrezë e mbushur me iluzione të ngjashme. Nga Afganistani te Iraku, fuqia ushtarake amerikane ka treguar se mund të rrëzojë ushtri, por jo domosdoshmërisht të ndërtojë rend politik.
Në politikën ndërkombëtare, arroganca shpesh ngatërrohet me forcën. Dhe sa herë ndodh kjo, faturën e paguajnë jo vetëm kundërshtarët, por edhe vetë ata që e shfaqin.
Nga ana tjetër, Teherani nuk ka arsye të festojë. Regjimi iranian mund të ketë mbijetuar, por mbijetesa nuk është fitore. Një shtet që detyrohet të mobilizojë të gjitha mekanizmat e sigurisë për të ruajtur stabilitetin e brendshëm nuk është domosdoshmërisht një shtet i fortë; është një shtet që jeton me frikën e ditës kur kontrolli nuk do të mjaftojë më.
Këtu qëndron edhe mësimi i dytë, ndoshta më i rëndësishmi. Regjimet autoritare nuk rrëzohen nga raketat e huaja. Përkundrazi, sulmet nga jashtë shpesh u japin atyre justifikimin ideal për të forcuar kontrollin, për të shtypur oponencën e brendshme dhe për t’u paraqitur si ‘heronj’ të kombit.
Historia e ka provuar gjithmonë këtë. Bombardimet nuk prodhojnë demokraci. Ato prodhojnë nacionalizëm, frikë dhe, në shumë raste, një jetëgjatësi më të madhe për pushtetet që synonin të rrëzonin.
Regjimet gjakatare shemben vetëm kur qytetarët e tyre vendosin se kostoja e heshtjes është më e madhe se kostoja e përballjes. Ndryshimet e mëdha politike nuk importohen nga jashtë; ato lindin nga brenda shoqërive.
Prandaj, ndërsa Uashingtoni dhe Teherani kërkojnë sot një dalje diplomatike nga përplasja, realiteti mbetet i pandryshuar.
Amerika nuk e fitoi luftën që mendonte se mund ta kontrollonte. Irani nuk e fitoi betejën që pretendon se përballoi me sukses.
Fituesi i vetëm i momentit është realizmi. Ai realizëm që kujton se në shekullin XXI, fuqia nuk matet vetëm me raketa dhe bombardues, por me aftësinë për të kuptuar kufijtë e saj.
Dhe ndoshta ky është paradoksi më ironik i gjithë kësaj historie: pas gjithë zhurmës së armëve, pas gjithë retorikës së fitores dhe krenarisë kombëtare, si Uashingtoni ashtu edhe Teherani po kthehen atje ku duhej të kishin nisur që në fillim; te diplomacia.