“Bëhuni gati”, u bëri thirrje Trump kapitenëve të anijeve të bllokuara në Gjirin Persik. “Ndizni motorët tuaj, anije të botës, lëreni naftën të rrjedhë”, shkroi ai të dielën e kaluar në rrjetin e tij Truth Social. Sipas tij, më së voni deri të premten Ngushtica e Hormuzit do të jetë plotësisht e hapur. Anijet e mallrave dhe cisternat e bllokuara, tha presidenti amerikan, mund të nisen përsëri në lundrim.
Me nënshkrimin e një marrëveshjeje kornizë midis Uashingtonit dhe Teheranit, e cila synon t’i japë fund luftës në Lindjen e Mesme të nisur në mars nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, do të hiqet edhe bllokada e Hormuzit. Ngushtica, një nga rrugët detare më të rëndësishme në botë, ishte bllokuar nga Garda Revolucionare iraniane menjëherë pas fillimit të luftës.
Lëvizja e Teheranit jo vetëm që pengoi planet e Donald Trumpit dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu për një fitore ndaj regjimit iranian. Ajo gjithashtu shkaktoi dëme të mëdha për ekonominë globale, çrregulloi tregtinë ndërkombëtare dhe rriti çmimet e naftës, gazit dhe plehrave kimike.
Aktualisht besohet se deri në 1500 anije, mes tyre qindra cisterna nafte, janë të bllokuara në Gjirin Persik. Amerikanët njoftuan që të hënën se një korridor i parë përmes Hormuzit ishte hapur. Megjithatë, deri tani është regjistruar shumë pak trafik shtesë në ngushticë. Kompanitë detare, të cilat në të kaluarën janë zhgënjyer disa herë nga njoftimet e Trumpit, preferojnë të presin deri në nënshkrimin zyrtar të marrëveshjes të premten.
Në çdo rast, do të duhet ende kohë derisa Ngushtica e Hormuzit të bëhet plotësisht e kalueshme. Përfaqësues amerikanë flasin për deri në 30 ditë. Një raport sekret i Departamentit amerikan të Mbrojtjes, të cilin e ka siguruar gazeta Washington Post, parashikon madje deri në gjashtë muaj. Arsyeja është se kalimi duhet të kontrollohet për siguri dhe të pastrohet nga minat e mundshme iraniane.
Deri tani mbetet e paqartë sa mjete shpërthyese detare ka vendosur Teherani në ujërat pranë Hormuzit. Për arsye sigurie, amerikanët kishin shkatërruar marinën iraniane që në fazat e hershme të luftës. Por edhe pa anije të mëdha, njësitë komando iraniane që veprojnë nga brigjet shkëmbore të ngushticës mund të kenë shpërndarë një numër të madh minash në zonë.
Amerikanët kanë nisur tashmë këtë javë operacionet për zbulimin dhe pastrimin e minave të mundshme. Megjithatë, bëhet fjalë për një mision të vështirë dhe që kërkon kohë. Minat moderne detare, nga të cilat Irani vlerësohet të zotërojë rreth 5000, përdorin sensorë të ndryshëm dhe shpesh nuk mund të lokalizohen apo asgjësohen lehtësisht.
Pasi Marina amerikane ka nxjerrë së fundmi nga përdorimi anijet e saj të fundit për pastrimin e minave, SHBA-ja duhet të mbështetet në mjete të tjera. Dronët nënujorë do të përdoren për të zbuluar minat e fshehura, ndërsa helikopterët do të ofrojnë mbështetje. Gjithashtu pritet të angazhohen zhytës të specializuar. Ende sot, disa mina në thellësitë e detit çaktivizohen manualisht.
Për një periudhë të shkurtër, mediat amerikane spekuluan edhe për dërgimin e delfinëve të trajnuar posaçërisht. Falë aftësisë së tyre të orientimit me anë të valëve zanore, këta gjitarë detarë mund të zbulojnë dhe të shënojnë objekte të dyshimta me saktësi të lartë. Në të kaluarën, Marina amerikane i ka përdorur në Gjirin Persik. Sipas rrjetit televiziv CNN, këtë herë përdorimi i tyre nuk është planifikuar.
Ndërkohë në skenë po hyjnë evropianët, të cilët, ndryshe nga amerikanët, ende disponojnë anije për pastrimin e minave. Bashkimi Evropian, si dhe Britania e Madhe, Italia dhe Franca, kanë ofruar ndihmën e tyre. Edhe Gjermania dëshiron të marrë pjesë në operacion, siç bëri të ditur kancelari Friedrich Merz të hënën. Berlini kishte shprehur gatishmëri për këtë që në muajin prill.
Edhe nëse amerikanët dhe aleatët e tyre arrijnë ta bëjnë Ngushticën e Hormuzit plotësisht të lundrueshme, trafiku detar nuk pritet të rikthehet menjëherë në nivelin para luftës, kur regjistroheshin deri në 140 kalime në ditë. Shumë kompani transporti nuk i besojnë ende qetësisë aktuale dhe presin të shohin nëse deklaratat e Trumpit do të shndërrohen në një marrëveshje konkrete me garanci të qarta.
Teherani ka krijuar një precedent me bllokadën
Amerikanët synojnë gjithashtu të heqin të premten bllokadën që vendosën ndaj porteve iraniane si kundërpërgjigje ndaj mbylljes së Hormuzit. Megjithatë, cisternat e para me naftë raportohet se kanë lënë portet iraniane që të mërkurën.
Në të njëjtën kohë, mbetet e paqartë se çfarë do të ndodhë me ngushticën në të ardhmen. Sipas presidentit Trump, ajo duhet të mbetet e hapur për lundrim edhe pas përfundimit të një marrëveshjeje përfundimtare.
Nga ana tjetër, Irani dëshiron të vendosë tarifa kalimi për anijet që përdorin ngushticën, të paraqitura zyrtarisht si një “taksë mjedisore”. Trump e hodhi poshtë prerazi këtë ide gjatë takimit të G7 në Évian. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse Teherani do të tërhiqet. Gjatë luftës, Garda Revolucionare thuhet se ka mbledhur tashmë pagesa të ngjashme nga disa kapitenë anijesh.
Por edhe pa këtë çështje, kjo rrugë ujore jetike për ekonominë botërore nuk ka gjasa të jetë më kurrë e njëjtë si para luftës. Me bllokimin e Hormuzit, Irani ka krijuar një precedent të ri. Edhe nëse ngushtica rihapet plotësisht, askush nuk mund të përjashtojë mundësinë që Teherani ta përdorë sërish të njëjtën metodë në një konflikt të ardhshëm.
