Nga Ilir Demalia
Zgjedhjet e 3 nëntorit në SHBA nuk ishin thjesht një humbje elektorale për Partinë Republikane. Ato ishin një ndëshkim politik për Presidentin Donald Trump. Për mënyrën se si ai e ka ushtruar pushtetin gjatë mandatit të tij të dytë.
Fitorja e Trumpit në vitin 2024, e ndihmuar mjaftueshëm edhe nga dobësia dhe mungesa e alternativës bindëse të demokratëve, krijoi një klimë sigurie politike që shumë shpejt u shndërrua në arrogancë dhe arbitraritet. Kjo është natyra politike e Trumpit, por problemi nuk mbeti vetëm te Presidenti. Ai u përhap në të gjithë administratën, te kabineti, këshilltarët dhe bashkëpunëtorët e tij, të cilët në shumë raste nuk u shfaqën si personalitete me identitet dhe përgjegjësi politike, por si kopje të shëmtuara të Presidentit.
Ajo që e bëri situatën edhe më problematike ishte shtrirja e këtij modeli në Kongres, te senatorët dhe kongresmenët republikanë. Në vend që të funksiononin si institucione të pavarura të kontrollit dhe balances se pushtetit, pjesa me e madhe e tyre u kthyen në mbështetës pa kushte të vullnetit presidencial.
Administrata amerikane filloi të krijonte përshtypjen e një strukture qe i shërbente më shumë interesave politike, ekonomike dhe bizneseve të Presidentit dhe rrethit të tij sesa interesit publik dhe atij kombëtar.
Politika e tij e jashtme, konfliktet dhe përfshirja në luftëra, së bashku me pasigurinë e krijuar në tregjet ndërkombëtare, shtuan presionin mbi ekonominë amerikane. Ndërkohë, politikat proteksioniste dhe tarifat tregtare e rritën koston e importeve dhe të shumë produkteve të konsumit: ushqimeve, elektronikës, automobilave dhe mallrave të tjera.
Inflacioni, i cili mbetet një nga shqetësimet më të mëdha të familjeve amerikane, u rikthye në nivele alarmante. Në maj, inflacioni vjetor arriti në 4.2%, duke e bërë edhe më të vështirë jetën e shtresës së mesme dhe asaj me të ardhura të ulëta.
Rritja e çmimeve të banesave dhe qirave, kostot e energjisë, karburantit, transportit dhe ushqimeve krijuan një realitet që nuk mund të fshihej më pas deklaratave optimiste të Shtëpise se Bardhë.
Në qershor, kur inflacioni ishte sërish në qendër të debatit publik, Trump deklaroi: “I love the inflation” – “Unë e dashuroj inflacionin”.
Ishte një deklaratë që tregonte distancën gjithnjë e më të madhe mes perceptimit të Presidentit dhe realitetit të përditshëm të amerikanëve. Trump mund të ironizonte shifrat, por familjet amerikane nuk mund të ironizonin faturat e tyre.
Për amerikanët, ekonomia nuk matet me deklaratat e Presidentit, por me atë që u mbetet në fund të muajit pasi paguajnë qiranë, ushqimet, energjinë dhe shpenzimet e përditshme.
3 nëntori si dita e faturës politike.
Demokratët arritën një fitore të jashtëzakonshme, duke marrë kontrollin e Senatit dhe Dhomës së Përfaqësuesve, si dhe duke fituar një numër të rëndësishëm garash për guvernatorë.
Në Senat, demokratët siguruan një shumicë prej 54 vendesh, kundrejt 44 vendeve të republikanëve, sipas rezultateve të raportuara. Në Dhomën e Përfaqësuesve, demokratët arritën në 228 vende, ndërsa republikanët në 139, ndërkohë që numërimi në disa zona vazhdonte.
Fitorja mori një rëndësi të veçantë për shkak të përmbysjeve në shtete tradicionalisht republikane. Teksasi, Ohio dhe Iowa u bënë simbole të kësaj goditjeje politike, ndërsa edhe në shtete të tjera konkurrenca dhe rezultatet treguan se elektorati nuk ishte më i gatshëm të ndiqte verbërisht vijën e Trumpit.
Nuk ishte thjesht një votë kundër disa kandidatëve republikanë. Ishte një mesazh kundër mënyrës së qeverisjes, arrogancës presidenciale, pasigurisë ekonomike dhe idesë se pushteti mund të ushtrohet pa kufij
Me demokratët në kontroll të të dyja dhomave të Kongresit, Presidenti përballet me një realitet të ri politik. Çdo nismë e rëndësishme legjislative do të kërkojë një kompromis që deri tani Trump nuk e ka treguar si pjesë të kulturës së tij politike.
Po tani?
Presidenti ka deklaruar se do të përdorë veton kur të jetë e nevojshme. Por pyetja nuk është vetëm nëse do të përdorë veton. Pyetja është nëse do të kuptojë mesazhin e zgjedhjeve dhe do të ndryshojë mënyrën e qeverisjes, apo do të vazhdojë me të njëjtën arrogancë dhe arbitraritet.
Kontrolli demokrat i Kongresit do të thotë gjithashtu hetime parlamentare, mbikëqyrje më e fortë e administratës, pengesa për emërimet dhe një kontroll shumë më i madh mbi vendimmarrjen presidenciale.
Trump nuk mund ta qeverisë më Amerikën sikur të ishte pronë e tij politike dhe personale.
Nëse vazhdon të injorojë këtë realitet, humbja e 3 nëntorit mund të jetë vetëm paralajmërimi i parë. Pas dy vjetësh, në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028, republikanët mund të përballen me një ndëshkim edhe më të rëndë.
Në fund të fundit, demokracia amerikane ka një mekanizëm që asnjë President nuk mund ta kontrollojë plotësisht: votën e qytetarëve.
Trump e fitoi presidencën duke përfituar nga pakënaqësia ndaj kundërshtarëve të tij. Por tani po përballet me të njëjtën pakënaqësi, të kthyer kundër vetes.
Në politikë, fitorja mund të të japë pushtetin, por arroganca mund të të marrë legjitimitetin. Dhe zgjedhjet e 3 nëntorit treguan se edhe në Amerikë, pushteti ka kufijtë e vet.