Një skandal korrupsioni i përmasave të mëdha, që mediat ukrainase e kanë quajtur “Mani Pulite” e Ukrainës, ka goditur rëndë qeverinë e presidentit Volodymyr Zelensky, ndoshta më fort se çdo krizë tjetër që nga fillimi i mandatit të tij në vitin 2019.
Në qendër të hetimeve janë zyrtarë të lartë të institucioneve shtetërore të lidhura me Energoatom, kompania publike që menaxhon centralet bërthamore të vendit, si dhe disa ministra e persona të afërt me presidentin. Bëhet fjalë për një rrjet ryshfeti dhe aferash të paligjshme që kapin shifra prej qindra milionë eurosh, në një moment kur ushtria ruse po avancon në juglindje dhe pjesë të mëdha të Ukrainës mbeten pa energji për shkak të bombardimeve ndaj infrastrukturës elektrike.
“Si mund të luftojmë në vijën e parë, ndërsa në Kiev të korruptuarit jetojnë si pasanikë në kurrizin tonë?”, deklaronin disa javë më parë oficerë ukrainas në Donbas, duke paralajmëruar se skandali do të shpërthente së shpejti. Deri tani, rreth dhjetë zyrtarë të nivelit të lartë janë zyrtarisht të akuzuar, por numri i tyre pritet të rritet.
Dorëheqje në zinxhir
Zhvillimet e fundit kanë çuar në dorëheqjen e ministres së Energjisë, Svitlana Grynchuk, e cila e njoftoi vendimin mbrëmjen e djeshme në Facebook. Po ashtu, ministri i Drejtësisë, German Galushchenko – që deri në korrik drejtonte dikasterin e Energjisë – dha dorëheqjen më herët gjatë ditës.
Shtypi ukrainas, që deri tani kishte mbajtur një qëndrim të përmbajtur për hir të unitetit kombëtar në kohë lufte, tashmë po publikon hetime të detajuara dhe raportime kritike ndaj të përfshirëve në aferë. Sipas portalit Kyiv Independent, përmasat e skandalit janë aq të mëdha saqë presidenti Zelensky është detyruar të ndryshojë qëndrim, duke kërkuar publikisht vijimin e hetimeve dhe ndëshkimin e të korruptuarve.
Hetimet po drejtohen nga Byroja Kombëtare Kundër Korrupsionit (NABU) dhe Prokuroria e Specializuar Kundër Korrupsionit (SAPO) – dy institucione që Zelensky ishte përpjekur t’i mbyllte në korrik, përpara se të përballej me reagimin e ashpër të opinionit publik.
Lidhjet e afërta me presidentin
Sipas mediave Ukrainska Pravda dhe Kyiv Independent, në qendër të skemës korruptive ndodhet Timur Mindich, një figurë me ndikim të madh dhe mik i ngushtë i Zelenskyt që nga koha kur ky i fundit ishte aktor. Mindich e kishte ndihmuar në fillimet e karrierës dhe së bashku kishin themeluar kompaninë e prodhimeve artistike Kvartal 95, që e bëri Zelenskyn të njohur në Ukrainë dhe Rusi. Mindich dyshohet se ka marrë një sinjal për arrestimin e tij dhe ka arritur të arratiset jashtë vendit.
Në listën e të akuzuarve përfshihen edhe ish-zëvendëskryeministri Oleksiy Chernyshov dhe ish-ministri i Mbrojtjes Rustem Umerov, i cili deri dje mbante postin e sekretarit të Këshillit të Sigurisë Kombëtare. Sipas NABU-së, tetë drejtues janë zyrtarisht të akuzuar për korrupsion, shpërdorim detyre dhe pasurim të paligjshëm. Provat përfshijnë regjistrime audio ku të dyshuarit flasin me gjuhë të koduar për ryshfete dhe transaksione të paligjshme.
Një prej tyre është Ihor Myroniuk, i njohur me pseudonimin “Rocket”, i cili dikur ishte asistent i Andrii Derkach, ish-avokat i akuzuar për tradhti të lartë dhe aktualisht senator në Rusi. Nga hetimet del se të pandehurit kanë transferuar 1,2 milionë dollarë dhe 100 mijë euro në llogarinë e Chernyshovit, i njohur me nofkën “Che Guevara”.
Skemë që cenon edhe sigurinë energjetike
Sipas autoriteteve, grupi kishte ngritur një plan që parashikonte marrjen e 10–15 për qind të të ardhurave të kompanive kontraktuese të Energoatom, e cila ka një qarkullim vjetor prej rreth 4,7 miliardë dollarësh. Hetimet kanë zbuluar gjithashtu se disa zyrtarë kishin vonuar qëllimisht ndërtimin e sistemeve mbrojtëse për centralet bërthamore, për t’i dhënë më pas kontratat kompanive që ishin të gatshme të paguanin ryshfete, një fakt që ka shkaktuar zemërim të madh në opinionin publik ukrainas.