Nga Patrick Foulis
A ekziston një shpjegim koherent për afrimin e administratës Trump me Xi Jinping, përpjekjet për rrëzimin e regjimit në Venezuelë, zbutjen e toneve ndaj Vladimir Putin, armëpushimin me Huthit dhe luftën e papërfunduar me Iranin? Çuditërisht, po: problemi i “njëkohësisë” së Amerikës. Ky është rreziku i sulmeve të njëkohshme nga kundërshtarë të shumtë që mund të mbingarkojnë superfuqinë amerikane.
Kjo nuk është një ide e shpikur nga Trump. Deri në vitin 2012, Pentagoni ruante standardin e “dy luftërave”, që nënkuptonte aftësinë për të fituar dy konflikte të mëdha njëkohësisht. Ekipi i Biden kishte frikë se heqja dorë nga ky standard dhe ngritja e një boshti autokracish kishin krijuar një krizë brezash për sigurinë amerikane.
Nëse do të shpërthenin njëkohësisht një krizë tjetër në Lindjen e Mesme, një përshkallëzim kinez në Ngushticën e Tajvanit dhe një ndërhyrje e Kremlinit ndaj NATO-s, ushtria amerikane do të arrinte pikën e thyerjes. Autokracitë mund të bashkëpunojnë edhe për kërcënime bërthamore, duke destabilizuar 80 vjet mbrojtje strategjike. Deri në vitin 2035, Kina, Rusia dhe Koreja e Veriut pritet të kenë së bashku dyfishin e kokave bërthamore të vendosura krahasuar me SHBA-në. Të gjitha disponojnë raketa që mund të godasin territorin amerikan.
Përgjigjja e administratës Biden ishte përpjekja për të bashkuar aleatët në një koalicion kundër autokracive. Ekipi i Trump beson se kjo ishte një qasje luksi dhe se ekziston një alternativë më efikase: sulme parandaluese për të renditur konfliktet e pashmangshme ose për të dobësuar kundërshtarët, si dhe diplomaci për të përçarë fuqitë e tjera të boshtit. Kjo, sipas tyre, i jep kohë SHBA-së të riarmatoset.
Edhe pse kjo përbën një shkëputje traumatike nga idealet e një bote liberale dhe të globalizuar, manuali strategjik nuk është i ri. Amerika ka zhvilluar më parë luftëra paraprake ose parandaluese, përfshirë pushtimin e Panamasë në vitin 1989 dhe Irakut në vitin 2003. Nixon iu afrua Mao Ce Dunit në vitin 1972 për të thelluar përçarjen kino-sovjetike. Sot, sekretari amerikan i shtetit Marco Rubio deklaron se rendi i sigurisë pas vitit 1945 është i vjetëruar dhe mbështet përdorimin e parandalimit kundër Iranit. Elbridge Colby, strateg në Pentagon, argumenton se kjo politikë është “projektuar pikërisht” për të shmangur luftërat e njëkohshme.
E vlerësuar sipas logjikës së saj të ashpër, strategjia ka sjellë disa rezultate. Gjeneralët amerikanë tashmë udhëtojnë në Karakas për takime me pasardhësin e Nicolás Maduro-s. Më 19 maj, ushtria amerikane deklaroi në Kongres se kishte shkatërruar 80–90 për qind të industrisë ushtarake iraniane, përfshirë raketat dhe minat detare; kishte neutralizuar avionët luftarakë, radarët dhe marinën iraniane; ndërsa programi bërthamor kishte pësuar një “goditje shkatërruese”.
Edhe pse Irani vazhdon të kërcënojë Ngushticën e Hormuzit me kapacitetet që i kanë mbetur, ai e kishte këtë mundësi edhe para luftës dhe po ndiqte një trajektore që mund ta vinte peng edhe ekonominë globale. Kina dhe Rusia nuk kanë ndërhyrë për të shpëtuar aleatët e tyre në Karakas dhe Teheran. Xi mund të kishte provokuar një krizë në Tajvan për të përfituar nga rezervat e kufizuara të raketave amerikane dhe devijimi i fuqisë detare e ajrore drejt Gjirit Persik. Por deri tani ai ka zgjedhur bashkëpunimin në takimet e planifikuara me Trump. Putin, ndërkohë, e quan Amerikën një “partner”.
Në të njëjtën kohë, projektbuxheti amerikan i mbrojtjes për vitin 2027 arrin në 1.5 trilionë dollarë, dyfishi i nivelit të vitit 2020. Ai përfshin modernizimin e forcës bërthamore, sisteme mbrojtjeje në territorin amerikan, mbikëqyrje hapësinore dhe shtim të rezervave të municioneve. Industria e mbrojtjes po përshpejton investimet. Lockheed Martin pritet të rrisë shpenzimet kapitale me 62 për qind këtë vit. Pjesa e SHBA-së në shpenzimet ushtarake globale mund të arrijë rreth 45 për qind, pranë mesatares së periudhës së Luftës së Ftohtë.
Nëse gjithçka ecën sipas planit, trashëgimia e mandatit të dytë të Trump mund të jetë një kombinim i shteteve rivale më të dobëta, aleatëve më të angazhuar, stabilitetit me Kinën dhe Rusinë dhe një ushtrie amerikane ultra-moderne.
Megjithatë, kjo strategji ka tre dobësi kryesore.
E para lidhet me qëndrueshmërinë fiskale të SHBA-së. Shpenzimet ushtarake pritet të arrijnë rreth 4.5 për qind të PBB-së deri në vitin 2027. Herën e fundit që Amerika mbajti një barrë të tillë, gjatë viteve 1980 dhe për një periudhë të shkurtër mes viteve 2009–2012, niveli i borxhit publik ishte shumë më i ulët. Sot, riarmatimi po zhvillohet mes borxheve dhe defiçiteve të larta, ndërsa afrohet një krizë fiskale. Goditja energjetike e shkaktuar nga Irani ka ulur gjithashtu mbështetjen publike.
Dobësia e dytë është roli i aleatëve. Ata duhet të jenë mjaftueshëm të frikësuar për t’u riarmatosur, por jo aq të zhgënjyer sa të braktisin aleancat me SHBA-në, dhe jo aq të dobët sa të nxisin agresionin. Kjo është një ekuilibër i brishtë. Nëse miqtë dhe armiqtë e Amerikës përcaktohen vetëm nga dobia për sigurinë amerikane, bëhet e vështirë të kuptohet pse Uashingtoni duhet të mbajë angazhimet për mbrojtjen e rreth 40 aleatëve të tij treaty.
Problemi i tretë është se autokracitë duhet të pranojnë rolin që u është caktuar: të qëndrojnë të qeta ndërsa Amerika riarmatoset dhe përpiqet të frenojë bashkëpunimin mes tyre. Gjashtë ditë pasi Trump u largua nga Pekini, Putin udhëtoi për t’u takuar me Xi. Edhe ata po fitojnë kohë, duke vlerësuar se çfarë lëshimesh mund të bëjë Amerika, më pak armë për Tajvanin, territore ukrainase apo tërheqje trupash nga Europa.
Nëse këto lëshime nuk materializohen, ata mund të arrijnë në përfundimin se ekziston një dritare mundësie që po ngushtohet për të ndjekur objektivat e tyre territoriale dhe për të goditur aleancat amerikane, ndërsa Trump është ende në pushtet, por para se të përfundojë riarmatimi i SHBA-së.
Problemi i “njëkohësisë” është real. Po trajtohet, por me çmimin e një presioni fiskal në rritje, ankthit të aleatëve dhe një gare kundër kohës që mund ta afrojë botën drejt një krize të rrezikshme./Nga “Financial Times”
