Demokracia amerikane mbetet funksionale, por po përballet me tensione serioze institucionale. Kështu shprehet gjyqtari i Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara, Samuel Alito, në një intervistë për Corriere della Sera, teksa analizon gjendjen e sistemit kushtetues amerikan në prag të 250-vjetorit të pavarësisë së SHBA-së.
“Institucionet funksionojnë, por është shumë e vështirë të miratohen ligje në Kongres. Kjo i shtyn presidentët të zgjerojnë kompetencat e tyre deri në kufi, ndonjëherë edhe përtej tij, ndërsa gjykatat përfshihen gjithnjë e më shpesh në përplasje me pushtetin ekzekutiv”, deklaron Alito.
Gjykata e Lartë aktualisht ka një supermazhorancë konservatore 6 me 3, e cila ka rishikuar precedentë të rëndësishëm ligjorë mbi abortin, të drejtën për armë, politikat e barazisë racore (affirmative action) dhe lirinë fetare. Sipas sondazheve, rreth gjysma e amerikanëve kanë një opinion negativ për institucionin më të lartë gjyqësor të vendit.
Në një kontekst ku Kongresi shihet si i paralizuar dhe presidentët përdorin gjithnjë e më shumë urdhra ekzekutivë, Alito thekson rëndësinë e ruajtjes së ekuilibrit mes tre pushteteve.
I pyetur për vendimin historik Dobbs, që rrëzoi Roe v. Wade dhe ia riktheu vendimmarrjen mbi abortin shteteve dhe Kongresit, Alito thotë se kritikat ndërkombëtare janë shpesh të pabazuara.
“Në shumë vende evropiane, përfshirë Britaninë dhe Francën, ligjet për abortin miratohen nga parlamentet. Pikërisht këtë parashikon edhe vendimi Dobbs”, shprehet ai, duke pranuar se çështja mbetet thellësisht përçarëse në shoqërinë amerikane.
Alito mohon se bindjet fetare të gjyqtarëve ndikojnë në vendimet e Gjykatës, edhe pse sot gjashtë nga nëntë anëtarët e saj janë katolikë. “Vendimet merren mbi bazën e Kushtetutës dhe ligjit, jo të fesë”, thekson ai.
Gjyqtari amerikan paralajmëron se polarizimi politik ka dobësuar rolin e Kongresit, duke i lënë më shumë hapësirë pushtetit ekzekutiv. Kjo ka sjellë një rritje të ndjeshme të çështjeve urgjente që përfundojnë në Gjykatën e Lartë, përfshirë vendime mbi rishpërndarjen elektorale dhe përdorimin e Gardës Kombëtare.
Duke komentuar vendimin për imunitetin presidencial, Alito thotë se ai nuk përbën kërcënim për Kushtetutën. “Imuniteti nuk vlen vetëm për një president, por për të gjithë. Demokracia funksionon vetëm nëse humbësi i zgjedhjeve e pranon rezultatin dhe dorëzon pushtetin”, shprehet ai.
Alito pranon se Gjykata e Lartë po përballet me një krizë besimi, por paralajmëron se delegjitimimi i saj nga politika dhe media dëmton vetë shtetin e së drejtës.