Qeveria e re e Hungarisë, e udhëhequr nga Peter Magyar, ka paraqitur një amendament kushtetues që do t’i kufizonte kryeministrat në një maksimum prej tetë vitesh në detyrë, duke e ndaluar në fakt Viktor Orbanin të kthehet në këtë rol.
Projekt-amendamenti u paraqit të mërkurën, pak më shumë se një javë pasi qeveria e re mori detyrën. Ai shënon hapin e parë të Magyarit dhe partisë së tij Tisza në çmontimin e një kushtetute që u rishkrua dhe u ndryshua në mënyrë të njëanshme më shumë se një duzinë herë, ndërsa Orbáni dhe partia e tij Fidesz punuan për ta shndërruar Hungarinë në atë që e quajtën një “pjatë Petri për joliberalizmin”.
Gjatë më shumë se dy viteve të fushatës zgjedhore në Hungari, ai premtoi vazhdimisht se do të vendoste kufizime mandatesh, duke i përshkruar ato si pjesë të një përpjekjeje më të gjerë për të rivendosur kontrollet dhe balancat demokratike të vendit.
Ndërsa partia e tij festoi fitoren dërrmuese në zgjedhjet e muajit të kaluar, analistët thanë menjëherë se qeveria e re përballet me një detyrë të vështirë në rindërtimin e shërbimeve publike të degraduara dhe të një ekonomie në stanjacion, situatë e rënduar edhe nga prania e shumë besnikëve të Fidesz-it në shtet, media dhe gjyqësor.
Projekt-amendamenti duket të jetë një përpjekje për të shmangur mundësinë që Orbáni të shfrytëzojë situatën për të organizuar një rikthim, duke deklaruar se kufizimet e mandateve janë “thelbësore” për rivendosjen e sundimit të ligjit.
“Një person që ka shërbyer si kryeministër për një total prej të paktën tetë vitesh, përfshirë çdo ndërprerje, nuk mund të zgjidhet sërish kryeministër”, thuhet në tekst.
Llogaritja do të zbatohej për të gjitha mandatet e mbajtura që nga demokratizimi i vendit në vitin 1990, çka do të thotë se Orbáni, i cili ka shërbyer pesë mandate si kryeministër që nga viti 1998, me gjithsej 20 vjet në pushtet, do të përjashtohej. Megjithatë, amendamenti nuk konsiderohet plotësisht i paprekshëm, pasi çdo udhëheqës i ardhshëm me shumicë prej dy të tretash mund të paraqesë një amendament për të zgjatur kohën në pushtet.
Një tjetër pikë në projekt-amendamentin, i cili pritet të miratohet duke pasur parasysh supershumicën e Tiszës në parlament, hap rrugën për shpërbërjen e zyrës së diskutueshme për mbrojtjen e sovranitetit.
E themeluar gjatë viteve të fundit të Orbánit në pushtet, zyra u akuzua gjerësisht se synonte të heshtte kritikët e qeverisë së tij duke u lejuar shërbimeve hungareze të inteligjencës të kishin akses në informacion mbi individët dhe organizatat pa mbikëqyrje gjyqësore.
Ndërsa qeveria e re nxiton të zhbllokojë miliarda dollarë nga fondet e ngrira të BE-së, projekt-amendamenti adreson gjithashtu një pikë të kahershme mosmarrëveshjeje me bllokun, duke rimarrë kontrollin mbi fondacionet që gjatë kohës së Orbánit u përdorën për të administruar gati dy duzina universitetesh dhe qendrash studimore, si Mathias Corvinus Collegium.
Nën qeverinë e mëparshme, bordeve drejtuese të këtyre fondacioneve, shumë prej të cilëve të përbërë nga besnikë të Orbánit, iu dha kontroll i plotë mbi këto asete.
“Kjo eliminoi kontrollin demokratik mbi asetet publike dhe rezultoi në një abuzim të pushtetit legjislativ”, thuhet në projekt-amendament.
Propozimi përcakton se shteti mund t’i shpërbëjë këto fondacione.
“Amendamenti e bën të qartë se, megjithëse fondacionet janë entitete private, asetet e tyre janë pasuri kombëtare”, thuhet në tekst.
Projekt-amendamenti pritet të diskutohet javën e ardhshme, kur të mblidhet Asambleja Kombëtare.
Në javët pas fitores në zgjedhje, Magyari është përpjekur të theksojë ndarjen e qeverisë së tij nga e kaluara, duke u zotuar të pezullojë transmetimet e mediave shtetërore që funksiononin si zëdhënëse të Orbánit, duke u bërë thirrje të emëruarve të epokës së Orbánit të japin dorëheqjen dhe duke u kërkuar falje mësuesve, gazetarëve dhe figurave publike që u shpifën nga shteti gjatë qeverisjes së Orbánit.
Qeveria e tij ka bërë të qartë gjithashtu se ky ndryshim i thellë vlen edhe për marrëdhëniet me jashtë. Në mesin e majit, ministrja e re e Jashtme, Anita Orbán, tha se kishte thirrur ambasadorin rus në Hungari lidhur me një sulm masiv me dronë në Ukrainë, duke shënuar një kthesë të fortë nga marrëdhëniet e afërta të paraardhësit të saj me Moskën.
Ajo shkroi në rrjetet sociale: “I thashë ambasadorit rus se ishte krejtësisht e papranueshme për Hungarinë që tani po sulmohet Transkarpatia, shtëpia e pakicës hungareze. Theksova se Rusia duhet të bëjë gjithçka për një armëpushim të menjëhershëm dhe për një përfundim paqësor dhe të qëndrueshëm të luftës sa më shpejt të jetë e mundur.”/ “The Gurdian”
