Problemet teknike dhe vonesat në zinxhirin e furnizimit kanë lënë mijëra avionë në tokë. Shoqata ndërkombëtare e linjave ajrore akuzon gjigantët e industrisë për fitime rekord në mes të krizës.
Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror (IATA) po shqyrton mundësinë e ngritjes së një padie kolektive me vlerë disa miliardë dollarë kundër disa prej prodhuesve më të mëdhenj të motorëve të avionëve. Shkak janë defektet teknike, mungesa e pjesëve këmbimi dhe ndalimi për periudha të gjata i mijëra avionëve në mbarë botën.
Lajmi u bë i ditur nga drejtori i përgjithshëm i IATA-s, Willie Walsh, gjatë një takimi me gazetarët në selinë e organizatës në Gjenevë. Sipas tij, linjat ajrore po përballen me kosto të shtuara dhe humbje të mëdha, ndërkohë që furnitorët po regjistrojnë marzhe fitimi rekord.
Që nga viti 2022, kompanitë ajrore janë përballur me vështirësi të mëdha pas pandemisë. Situata u përkeqësua në vitin 2023, kur kompania Pratt & Whitney zbuloi një defekt prodhimi në motorët e gjeneratës së fundit të përdorur në avionët Airbus A220, A320neo dhe disa modele Embraer E2.
Këta motorë kërkojnë ndalim teknik për të paktën 300 ditë. Aktualisht, mbi 1.000 motorë janë jashtë funksionit, duke detyruar linjat ajrore të mbajnë në operim avionë më të vjetër, më pak efikasë dhe më të shtrenjtë.
Sipas IATA-s, ndërsa linjat ajrore parashikojnë një marzh fitimi mesatar prej vetëm 3,9% për vitin 2025, furnitorët kryesorë po shënojnë rritje të ndjeshme të fitimeve. GE Aerospace ka rritur marzhet në 27,4%, Safran ka raportuar mbi 23% fitim operativ në sektorin e motorëve, ndërsa Pratt & Whitney ka mbyllur tremujorin e tretë me një marzh prej 8,9%.
“Kjo situatë është e papranueshme dhe duhet të marrë fund”, ka deklaruar Walsh, duke shtuar se kompanitë që po shkaktojnë vonesa në prodhim po përfitojnë financiarisht nga kriza e zinxhirit të furnizimit.
Ish-drejtori i British Airways pranoi se një padi kolektive do të ishte një proces kompleks, por theksoi se presioni ndaj prodhuesve duhet të rritet. Vendimi për të eksploruar rrugët ligjore u mor pas mbledhjes së bordit të IATA-s më 5 dhjetor, ku drejtues të linjave ajrore shprehën hapur pakënaqësi dhe zemërim për situatën.
Sipas vlerësimeve të industrisë, përmirësimet e para mund të ndihen vetëm drejt fundit të dekadës, ndërsa normalizimi i plotë i situatës pritet pas viteve 2030–2031.