Nga Ylli Manjani
Përse Guvernatori i Bankës së Shqipërisë duhet të ketë më shumë imunitet se çdo zyrtar tjetër i shtetit?! Çfarë e bën këtë funksion kaq të veçantë saqë arrestimi apo kontrolli i banesës së tij të kërkojë autorizimin e Gjykatës Kushtetuese?!
Argumenti që përdoret është pavarësia e Bankës Qendrore. Dhe këtu fillon ngatërrimi, i qëllimshëm ose jo, i dy koncepteve krejt të ndryshme: pavarësisë së institucionit nga politika dhe imunitetit të drejtuesit nga drejtësia.
Banka e Shqipërisë duhet të jetë e pavarur. Kjo është jashtë çdo diskutimi. Guvernatori nuk duhet të shkarkohet sepse qeverisë nuk i pëlqen politika monetare që ai ndjek. Nuk duhet të detyrohet të ulë normat e interesit për interesa elektorale, as të financojë politikat e qeverisë kundër logjikës ekonomike.
Për këtë arsye, ligji duhet t’i garantojë mandat të qëndrueshëm, mbrojtje nga shkarkimi arbitrar dhe liri të plotë në vendimmarrjen profesionale.
Por ç’lidhje ka kjo me arrestimin për korrupsion, pastrim parash apo çdo vepër tjetër penale?!
Pavarësia nga qeveria nuk mund të përkthehet në pavarësi nga ligji penal. Aq më pak në një privilegj procedural që nuk e gëzojnë shumica dërrmuese e funksionarëve të tjerë publikë.
Në shumicën e vendeve demokratike, guvernatorët gëzojnë garanci të forta funksionale, por jo imunitet të përgjithshëm penal. Edhe modeli europian mbron veçanërisht mandatin dhe pavarësinë e vendimmarrjes së guvernatorit, jo paprekshmërinë e tij personale.
Madje, në Bashkimin Europian ka pasur edhe raste kur guvernatorët janë hetuar për korrupsion. Drejtësia europiane ka mbrojtur pavarësinë e funksionit, por nuk ka shpallur paprekshmërinë penale të personit që e ushtron atë.
Atëherë, përse Shqipëria duhet të shpikë një standard kaq të veçantë?! Pse ore guvernatori jonë qënka “nëna” e financave të Europës?!
Jalla!
Duke ndjekur llogjikën që mbrojnë propozuesit e super imunitetit, problemi bëhet edhe më serioz kur autorizimi për arrestimin apo kontrollin e Guvernatorit i besohet Gjykatës Kushtetuese.
Heu! Çfarë përmbysje llogjike!
Që kur Gjykata Kushtetuese është bërë gjykatë e hetimeve paraprake?! Cila është logjika kushtetuese që e nxjerr Guvernatorin nga juridiksioni i zakonshëm i kontrollit gjyqësor dhe e vendos nën një procedurë të posaçme?!
Dhe, mbi të gjitha, përse heshtja e kësaj gjykate brenda një afati të caktuar duhet të konsiderohet refuzim i autorizimit?! Pra, një person mund të përfitojë mbrojtje procedurale jo nga një vendim i arsyetuar gjyqësor, por thjesht nga mungesa e një vendimi!
Kjo logjikë meriton një shpjegim shumë më serioz sesa përsëritja e fjalës pavarësi.
Në një Republikë, funksionarët publikë mund të kenë kompetenca të ndryshme, mandate të ndryshme dhe garanci të ndryshme për ushtrimin e detyrës. Por çdo privilegj përballë ligjit duhet të ketë një arsye objektive, të domosdoshme dhe proporcionale.
Rëndësia e detyrës nuk është argument i mjaftueshëm për imunitet. Përndryshe, do të duhej të pranonim se sa më i rëndësishëm të jetë funksionari, aq më të mëdha duhet të jenë pengesat për ta hetuar atë. Kjo do ta përmbyste logjikën e përgjegjshmërisë publike.
Sa më i madh pushteti që ushtron një zyrtar, aq më e madhe duhet të jetë përgjegjësia e tij përpara ligjit, jo distanca e tij prej ligjit. Kjo është llogjika.
Ndaj nuk e kuptoj pse Parlamenti përmbys një llogjikë të tërë për të legjitimuar një përjashtim ansurd. Pyetja për Parlamentin është se çfarë nuk garanton sot Kushtetuta, ligji dhe kontrolli gjyqësor për pavarësinë e Guvernatorit, që na u dashka një imunitet i ri personal?!
Nëse problemi është mbrojtja nga ndërhyrja politike, le të forcohen garancitë e pavarësisë së Bankës. Nëse problemi është abuzimi i mundshëm i prokurorisë, duhet të forcohet kontrolli gjyqësor mbi prokurorinë. Këtë gjë po themi prej kohësh. Duhet forcuar gjykata e pavarur jo vetëm për guvernatorin por për të gjithë qytetarët.
Kjo është detyra e Parlamentit!!!
Nuk ka arsye që një problem i përgjithshëm i drejtësisë të zgjidhet duke krijuar një privilegj për një funksionar të vetëm.
Republika ka nevojë për institucione të pavarura, jo për njerëz të paprekshëm.
Në këtë rast pavarësia e Bankës së Shqipërisë është një garanci për qytetarët. Nuk duhet të kthehet në një garanci personale të Guvernatorit përballë drejtësisë.
Do jetë gabim fatal nëse Parlamenti, që nuk po arrin të ndihmojë krijimin e gjykatave të paanëshme, të bëjë ligje të veçanta, si ky i guvernatorit, për ti anashkaluar ato.