Ekonomia globale ka treguar rezistencë të fortë gjatë vitit të fundit, pavarësisht luftës tregtare të nisur nga presidenti Donald Trump, sulmeve ndaj institucioneve amerikane si Rezerva Federale dhe tensioneve me aleatët. Inflacioni ka vazhduar të bjerë dhe bursat europiane kanë shënuar nivele rekord.
Por tani, me konfliktin SHBA-Izrael ndaj Iranit që rrezikon të zgjerohet, vëmendja zhvendoset te tregu i energjisë. Sipas Financial Times, nafta është elementi kyç që do të përcaktojë nëse kjo ecuri do të vazhdojë të jetë relativisht e qëndrueshme apo do të ndërpritet.
Pyetja kryesore është nëse SHBA dhe partnerët e saj mund të shmangin një mbyllje të zgjatur të dërgesave të energjisë përmes ngushticës së Hormuzit, që shtrihet përgjatë brigjeve jugore të Iranit. Nëse trafiku vazhdon dhe rritja e prodhimit nga vendet e Opec+ (Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës) arrin të frenojë çmimet, ndikimi në rritjen globale mund të mbetet i kufizuar.
Por nëse jo, një rritje e fortë e çmimeve të energjisë rrezikon të rikthejë presionet inflacioniste në ekonomitë e mëdha, të prishë planet e bankave qendrore për ulje normash interesi dhe të tronditë besimin e bizneseve.
Dy skenarë për tregun e energjisë
Sipas Edward Fishman nga Council on Foreign Relations, ekzistojnë dy skenarë kryesorë. I pari është një ndërprerje e plotë dhe e zgjatur e trafikut në ngushticën e Hormuzit, që ai e cilëson si pika detare më e rëndësishme për naftën në botë. Me rreth 20% të naftës globale që kalon aty, një mbyllje do të ishte një goditje e madhe për çmimet.
Analistët parashikojnë se në këtë rast nafta mund të kalojë 100 dollarë për fuçi. Nafta bruto aktualisht është pranë 73 dollarëve, niveli më i lartë në shtatë muaj, pas një rritjeje prej afro 12% gjatë muajit të fundit.
Skenari i dytë, më i mundshëm sipas Fishman, është që të mos ketë mbyllje totale, por të ndalen vetëm eksportet iraniane. Në këtë rast, çmimi i naftës mund të ngjitet në të paktën 80 dollarë për fuçi.
Të dielën, Opec+ njoftoi se do të rrisë prodhimin me 206 mijë fuçi në ditë në prill, në përpjekje për të qetësuar tregjet. Megjithatë, kjo rritje është më e ulët se sa prisnin disa analistë.
Ndikimi në SHBA
Edhe pse SHBA sot prodhon pothuajse gjithë energjinë që i duhet dhe importon vetëm 17%, niveli më i ulët në 40 vite , një rritje e fortë e çmimit të naftës në tregjet botërore do të ndihej direkt në xhepat e amerikanëve.
Sipas ING, një naftë me 100 dollarë për fuçi mund ta çojë inflacionin nga 2.4% në mbi 4%. Kjo do ta bëjë më të vështirë për Rezervën Federale të ulë normat e interesit këtë vit.
Instituti Barclays paralajmëron se çdo rritje e qëndrueshme me 10 dollarë për fuçi mund të ulë rritjen ekonomike me 0.1 deri në 0.2 pikë përqindje gjatë 12 muajve. Nëse nafta arrin 120 dollarë dhe qëndron aty, goditja për SHBA dhe ekonominë botërore do të ishte e konsiderueshme.
Një efekt tjetër i mundshëm është forcimi i dollarit. Historikisht, rritjet e çmimit të naftës dhe tensionet në Lindjen e Mesme kanë mbështetur monedhën amerikane.
Europa dhe Azia në rrezik më të madh
Azia është veçanërisht e ekspozuar. Rreth 84% e naftës dhe 83% e gazit të lëngshëm që kaluan përmes Hormuzit në 2024 shkuan drejt tregjeve aziatike, përfshirë Kinën, Indinë, Japoninë dhe Korenë e Jugut.
Sipas Capital Economics, një rritje e naftës së papërpunuar në 100 dollarë për fuçi mund të shtojë 0.6 deri në 0.7 pikë përqindje në inflacionin global. Europa do të ndiente goditjen jo vetëm nga nafta, por edhe nga rritja e kostove të gazit të lëngshëm.
Për Bankën Qendrore Europiane, ndikimi i menjëhershëm mund të jetë i kufizuar, pasi inflacioni në Eurozonë është rreth 1.7%, poshtë objektivit. Por për Bankën e Anglisë, ku vendimet për normat janë të ndara, një rritje e fortë e naftës do ta bënte situatën më të ndërlikuar.
Rreziqe të tjera
Konflikti vjen në një moment delikat për tregjet financiare globale. Aksionet bankare në SHBA kanë pësuar rënie të fortë, ndërsa Nasdaq ka humbur më shumë se 3% gjatë muajit.
Një konflikt i zgjatur në Gjirin Persik që destabilizon tregjet e energjisë do të godiste më tej besimin e investitorëve, veçanërisht nëse krijon perceptimin se Rezerva Federale ka më pak hapësirë për të lehtësuar politikën monetare.
Megjithatë, disa ekonomistë theksojnë se, pavarësisht një serie ngjarjesh gjeopolitike, rritja globale dhe tregtia kanë mbetur çuditërisht të qëndrueshme gjatë vitit të fundit.
Në fund, sipas analizës, gjithçka varet nga sa do të zgjasë konflikti dhe nëse rrjedha e energjisë përmes Hormuzit do të mbetet e hapur. Nga kjo do të varet jo vetëm çmimi i naftës, por edhe drejtimi i ekonomisë globale në muajt që vijnë. /Financial Times
