Farkëtohet aleanca e re midis Hungarisë dhe Kilit-Presidenti konservator kilian José Antonio Kast zgjedh Budapestin për vizitën e tij të parë shtetërore
Nga Eljanos Kasaj*
Budapest, Hungari- Kryeministri bismarkian hungarez Orbán ka mirëpritur në Budapest Presidentin e sapozgjedhur konservator të Kilit, José Antonio Kast, në vizitën e tij të parë si kreu i ri i shtetit amerikano-jugor, në Evropë.
Në lidhje me këtë vizit, Kryeministri Orbán shkruajti në platformën sociale X :
“Kënaqësi të takohem me Jose Antonio Kast, Presidentin e zgjedhur të Kilit, në Budapest. Diskutuam luftën tonë kundër migracionit të paligjshëm dhe mënyrat për të mbështetur familjet. Ashtu si Hungaria, Kili i vlerëson shoqëritë tradicionale të bazuara në familje. I nderuar që jam udhëheqësi i parë evropian që e takoj atë që nga zgjedhja e tij.”
Tamás Sulyok, Presidenti i Hungarisë, shprehu gjithashtu vlerësimin e tij për Kilin, vendin e Andeve dhe presidentin e saj të ri të zgjedhur, duke shkruar në platformën sociale X :
“Marrëdhëniet diplomatike midis Hungarisë dhe Kilit mbushin 101 vjet këtë vit dhe, nga viti 2026, të gjitha shenjat tregojnë se ato mund të ngrihen në një nivel të ri, si politikisht ashtu edhe ekonomikisht. E diskutuam këtë me José Antonio Kast, Presidentin e zgjedhur të Kilit, në Pallatin Sándor. Presidenti Kast dhe ne ndajmë të njëjtat pikëpamje për disa çështje globale dhe kombet tona janë të bashkuara nga vlera themelore të rrënjosura në trashëgiminë tonë të krishterë, siç është mbrojtja e familjes dhe roli i saj qendror në shoqëri.”
Kjo vizitë ka një rëndësi të madhe politike dhe ekonomike për Hungarinë, pasi siç thekson “Fondacioni i Kërkimeve Ekonomike Oeconomus” : “Kili është partneri i katërt më i rëndësishëm i eksportit të Hungarisë midis vendeve të Amerikës Latine, dhe nga ana e importit, është burimi i dytë më i madh i mallrave për Hungarinë nga rajoni pas Brazilit.”
Kili është sot një nga ekonomitë më të hapura të Amerikës Latine dhe një nga më të integruarat në ekonominë globale. Kryeqyteti i këtij vendi malor me gati 20 milionë banorë, Santiago de Chile, shërben si qendra e tij financiare, e biznesit dhe ekonomike. Në vitin 2024, ajo ishte ekonomia e pestë më e madhe në Amerikën Latine, si dhe prodhuesi më i madh i bakrit në botë dhe prodhuesi i dytë më i madh i litiumit.
Aktualisht ka marrëveshje të tregtisë së lirë me 64 vende (në Evropë, Azi dhe Amerikën Latine), të cilat përbëjnë 95% të tregtisë së saj të jashtme. Ndërsa politika ekonomike e Kilit karakterizohet nga vendosmëria dhe parashikueshmëria, me një sistem financiar të fortë dhe të mirë-organizuar, si dhe nga rezerva të konsiderueshme valutore. Një nga shtyllat kryesore të ekonomisë kiliane është tregtia ndërkombëtare.
Bazuar në të dhënat e eksporteve të vitit 2024, eksportet e xehes së bakrit përbënin më shumë se 30% të totalit të eksporteve të Kilit. Republika Popullore e Kinës është blerësi më i madh, duke përbërë më shumë se 65% të eksporteve të bakrit në vitin 2024.
Në të njëjtën kohë me pasuritë e saj minerare( minierave të bakrit dhe litiumit), bujqësia luan gjithashtu një rol të rëndësishëm në ekonominë e Kilit. Pjesa veriore e rajonit qendror të vendit përdoret për blegtori, ndërsa jugu përdoret për bujqësi tradicionale-e cila bazohet kryesisht tek prodhimi i kallam sheqerit dhe frutave është i rëndësishëm në vend, dhe falë vreshtarisë dhe prodhimit të verës së përparuar, verërat kiliane janë të njohura edhe jashtë vendit.
Hungaria ka sot një suficit të konsiderueshëm në tregtinë e jashtme me Kilin, ku falë marrëveshjes së tregëtisë së lirë midis Bashkimit Evropian dhe Kilit, eksportet hungareze-të përbëra kryesisht prej makinerive, produkteve medicinale(farmaceotike), automjeteve dhe produkteve agrikulturale -hyjnë në vend pa taksa.
Nërsa me ardhjen në pushtet të Presidentit konservator Kast-i cili ndan bindje pothuajse të njëjta politike me Kryeministrin Orbán-duket qartë se Budapesti po përdor një strategji diplomatike fort të bazuar në diversifikimin dhe balancën midis faktorëve ndërkombëtar, ku duke forcuar bashkëpunimin ndërqeveritar hungaro-kilian, i cili ofron mundësi të reja për lidhje më të ngushta me vendet në hemisferën jugore, diversifikimin e tregjeve të eksporteve hungareze dhe sjelljen e investimeve prej biznesmenëve kilian në Hungari, Budapesti kërkon të ketë një mbështetje ndërkombëtare politike dhe ekonomike prej qeverive konservatore të krishtera (si në rastin e SHBA-së dhe Rusisë) ose konservatore nacionaliste (si në rastin e Japonisë, Gjeorgjisë ose vendeve turkike të Azisë Centrale), e cila do të kthehet në një mburojë kundër aparatit burokratik neo-liberal brukselian, i cili sot mundohet me çdo mënyrë të minoj sovranitetin kombëtarë të shteteve të drejtuara me qeveri patriotike si Hungaria.
**Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni