Dy mjete hapësinore ruse, të njohura si Luch-1 dhe Luch-2, dyshohet se kanë përgjuar komunikime nga të paktën dymbëdhjetë satelitë kritikë evropianë, sipas zyrtarëve evropianë të sigurisë dhe inteligjencës që kanë folur për Financial Times.
Aktivitetet e dyshuara ngjallin shqetësime serioze jo vetëm për rrjedhjen e të dhënave të ndjeshme, por edhe për mundësinë që Rusia të manipulojë lëvizjet e satelitëve, apo madje të shkaktojë defekte teknike si dhe përplasje në orbitë.
Intensifikimi i aktivitetit rus lidhet me përshkallëzimin e tensioneve mes Moskës dhe Perëndimit pas pushtimit të Ukrainës. Gjatë tre viteve të fundit, satelitët rusë kanë ndjekur nga afër satelitët evropianë në orbitën gjeostacionare, rreth 35 mijë kilometra mbi Tokë, të cilët ofrojnë shërbime në Evropë, Mbretërinë e Bashkuar, Afrikë dhe Lindjen e Mesme.
Manovra pranë satelitëve evropianë
Sipas raportimeve, Luch-1 dhe Luch-2 kanë kryer manovra të përsëritura pranë satelitëve evropianë, duke qëndruar afër tyre për javë ose muaj të tërë.
Që nga lëshimi i tyre në vitin 2023, vetëm Luch-2 ka afruar të paktën 17 satelitë evropianë.
Zyrtarët perëndimorë besojnë se qëllimi kryesor i këtyre lëvizjeve është mbledhja e informacionit të sinjaleve (SIGINT).
Michael Traut, kreu i komandës ushtarake hapësinore të Gjermanisë, deklaroi për Financial Times se satelitët rusë dyshohet se lëvizin brenda rrezeve të ngushta të transmetimit të të dhënave midis stacioneve tokësore dhe satelitëve. Një zyrtar i lartë evropian i inteligjencës tha se kjo mund t’i lejojë Rusisë të përgjojë komunikime, përfshirë të dhëna të kontrollit satelitor.
Dobësitë e satelitëve të vjetër
Shumë satelitë evropianë konsiderohen të cenueshëm pasi janë lëshuar vite më parë pa teknologji moderne të enkriptimit apo sisteme të avancuara kompjuterike.
Si pasojë, lidhjet e komandimit, të përdorura për të rregulluar orbitën dhe pozicionimin, mund të transmetohen pa enkriptim. Nëse këto të dhëna kapen, ato mund të përdoren më vonë për të ndërhyrë në operacionet satelitore ose për t’i shkatërruar ato.
Ekspertët e sigurisë e lidhin këtë aktivitet me një model më të gjerë të ashtuquajtur “luftë hibride” ruse në Evropë, e cila përfshin edhe sabotime të kabllove nënujore të internetit dhe energjisë elektrike. Zyrtarët e inteligjencës shprehin shqetësim se taktika të tilla mund të zgjerohet edhe në hapësirë.
Rreziku i manipulimit të satelitëve
Analistët paralajmërojnë se me mjaftueshëm të dhëna mbi komandat e kontrollit, Rusia mund të imitojë operatorët legjitimë tokësorë dhe të dërgojë komanda të rreme. Një skenar i tillë mund të devijojë satelitët nga trajektorja, t’i çaktivizojë ose t’i detyrojë të rikthehen në atmosferën e Tokës.
Satelitët që dyshohet se janë vënë në shënjestër janë kryesisht civilë, si ata që përdoren për televizion satelitor, por shumë prej tyre transportojnë edhe komunikime qeveritare dhe ushtarake të kufizuara.
Edhe pa deshifruar mesazhet, Rusia mund të analizojë mënyrën e përdorimit të satelitëve, të identifikojë operatorët dhe të lokalizojë terminalet tokësore, duke krijuar baza për ndërhyrje apo sulme kibernetike të synuara.
Aktivitet i shtuar rus në hapësirë
Sipas kompanive të monitorimit, Luch-2 aktualisht operon pranë satelitit Intelsat 39, një satelit kyç që shërben për Evropën dhe Afrikën.
Ndërkohë, Rusia duket se po zgjeron aftësitë e saj të zbulimit hapësinor me satelitë më të rinj, përfshirë Cosmos 2589 dhe Cosmos 2590, të cilët shfaqin manovrueshmëri të ngjashme.
Nga ana tjetër, ekzistojnë dyshime se Luch-1 mund të jetë jashtë funksionit pas një defekti të mundshëm në sistemin e shtytjes dhe fragmentimit të pjesshëm të vërejtur në janar.
Zyrtarët evropianë e konsiderojnë aktivitetin rus një kërcënim serioz dhe në rritje, duke theksuar varësinë e madhe të shoqërive moderne nga infrastruktura satelitore, e cila mbetet veçanërisht e ndjeshme ndaj ndërhyrjeve.