Marrëdhëniet tradicionalisht të afërta mes Rusisë dhe Serbisë po përballen me një moment të ri tensioni. Vizita e Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Beograd dhe sinjalet për thellimin e bashkëpunimit mes Serbisë dhe Ukrainës kanë shkaktuar një reagim të fortë nga Moska.
Ministri i Jashtëm rus, Sergei Lavrov, ka paralajmëruar Beogradin se çdo përfshirje e Serbisë në financimin apo mbështetjen ushtarake të Ukrainës do të konsiderohej e papranueshme nga Rusia.
“Do të ishte e papranueshme për ne nëse vëllezërit tanë serbë do të merrnin pjesë në financimin e Ukrainës. Ne ndërkohë do t’i ashpërsojmë ndjeshëm metodat tona, me qëllim që të shkatërrojmë gjithçka që ushqen makinerinë luftarake të Kievit nga Perëndimi”, deklaroi Lavrov.
Deklarata është një sinjal i drejtpërdrejtë për Beogradin, i cili prej vitesh përpiqet të ruajë një ekuilibër të vështirë: nga njëra anë marrëdhëniet historike, politike dhe energjetike me Moskën dhe, nga ana tjetër, aspiratën për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Tensionet janë shtuar pas vizitës dyditore të Zelenskyt në Beograd, ku presidenti ukrainas zhvilloi takime me zyrtarët më të lartë serbë. Presidenti Aleksandar Vuçiç deklaroi se Serbia mbështet integritetin territorial dhe pavarësinë e Ukrainës, ndërsa sinjalizoi edhe synimin për thellimin e bashkëpunimit ekonomik mes dy vendeve.
Vuçiç, megjithatë, është treguar i kujdesshëm për të mos marrë angazhime për vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë, një hap që Moska e kundërshton dhe që Beogradi deri tani e ka shmangur.
Lavrov u përpoq ta paraqiste pritjen e Zelenskyt në Beograd jo si një kthesë të plotë të politikës serbe, por si një manovër të Vuçiçit për të zbutur presionin që, sipas tij, Serbia po merr nga Bashkimi Evropian. Ai pretendoi se Brukseli po e “shantazhon” presidentin serb për t’u bashkuar me qëndrimet evropiane ndaj Rusisë.
“Në këtë fazë, Bashkimi Evropian po e ngacmon atë, thjesht po e shantazhon. Ai i ka rezistuar me guxim këtij presioni”, tha Lavrov në një intervistë për mediat ruse.
Sipas kreut të diplomacisë ruse, Vuçiç ndodhet në një pozicion të vështirë për shkak të kursit të Serbisë drejt integrimit evropian. Lavrov tha se BE-ja kërkon nga Beogradi harmonizimin me vendimet e saj ndaj Rusisë dhe e lidhi këtë presion edhe me çështjen e Kosovës.
“Nuk është e lehtë për presidentin serb Vuçiç. Ai është një politikan me shumë përvojë dhe është i përkushtuar ndaj kursit të integrimit evropian”, deklaroi ai.
Por krahas toneve mirëkuptuese ndaj Vuçiçit, Lavrov vendosi edhe një vijë të kuqe për marrëdhëniet me Beogradin. Ai kujtoi se Rusia i furnizon Serbisë gaz me kushte të favorshme dhe tha se Moska pret që Beogradi të mos përfshihet në armatosjen e Ukrainës. Sipas tij, do të ishte “e papranueshme nëse vëllezërit tanë serbë do të merrnin pjesë në armatosjen e regjimit të Kievit”.
Lavrov e ashpërsoi më tej retorikën ndaj Brukselit, duke e krahasuar Bashkimin Evropian me një “Rajh të Katërt”, deklaratë që reflekton përplasjen gjithnjë e më të fortë mes Moskës dhe institucioneve evropiane për luftën në Ukrainë.
Kreu i diplomacisë ruse komentoi gjithashtu një pyetje të bërë nga gazetari gjerman Michael Martens gjatë konferencës së përbashkët për shtyp të Zelenskyt dhe Vuçiçit në Beograd. Lavrov kërkoi një reagim nga Serbia ndaj formulimit të përdorur nga gazetari lidhur me mbështetjen evropiane për Ukrainën.
“Sigurisht, nga miqtë tanë serbë, duke pasur parasysh kontributin e tyre të madh në fitoren ndaj nazizmit, do të donim të dëgjonim një lloj reagimi”, tha Lavrov.
Edhe zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, reagoi ndaj episodit, duke deklaruar se thirrjet për vrasjen e njerëzve mbi bazën e kombësisë janë të papranueshme.
Përtej retorikës së fortë, zhvillimet e fundit nxjerrin në pah dilemën gjithnjë e më të madhe të politikës së jashtme serbe. Beogradi kërkon të ecë drejt Bashkimit Evropian dhe njëkohësisht të ruajë marrëdhëniet e privilegjuara me Moskën, përfshirë bashkëpunimin energjetik.
Vizita e Zelenskyt dhe mbështetja e shprehur nga Vuçiç për integritetin territorial të Ukrainës duket se e kanë bërë këtë ekuilibër edhe më të vështirë. Moska, të paktën publikisht, nuk po e trajton ende Serbinë si një kundërshtare, por paralajmërimi i Lavrov tregon qartë kufirin që Kremlini nuk dëshiron ta shohë Beogradin të kalojë: financimin ose armatosjen e Ukrainës.