Udhëheqësit e NATO-s qëndruan krah për krah për një foto në grup këtë mëngjes përpara se të niseshin nga Ankaraja pas një samiti dy-ditor të stuhishëm. Realiteti prapa skenave është shumë më i ashpër. Grindjet ndërpersonale , negociatat për arritjen e marrëveshjeve dhe kërkesat e dëshpëruara për ndihmë u shfaqën si rryma të fshehta gjatë konferencës së udhëheqësve të aleancës. Dhe duke zënë vend qendror në punimet e samitit, Presidenti Donald Trump rifilloi kritikat e tij ndaj NATO-s , duke akuzuar aleatët se po përfitojnë nga SHBA-ja dhe se nuk po arrijnë të jenë partnerë të mirë – një kujtesë e fortë se qetësimi i udhëheqësit amerikan nuk është detyrë e lehtë.
Por Trump nuk ishte personazhi kryesor i vetëm këtë javë. Ja një përmbledhje e disa prej lojtarëve në foton familjare të këtij viti, dhe fërkimet pas buzëqeshjeve të tyre.
-Donald Trump: Karta e fuqishme
Aleatët u sollën sa më mirë para samitit të kësaj jave për të shmangur zemërimin e Trump, duke u zotuar të rrisnin shpenzimet e tyre të mbrojtjes dhe të blinin armë të prodhuara në Amerikë. Kjo nuk mjaftoi për të ndaluar tiraden anti-NATO që Trump lëshoi menjëherë sapo shkeli në Ankara. Trump u tha gazetarëve menjëherë pas mbërritjes në qytet se “ishte shumë i zhgënjyer me NATO-n” dhe kritikoi ashpër aleatët për dështimin në njohjen e rolit të jashtëzakonshëm të SHBA-së.
“Pse po shpenzojmë qindra miliarda dollarë, dhe ata nuk janë aty për ne? Ne gjithmonë kemi qenë aty për ta” tha Trump.
Ai vazhdoi të përmendte Gjermaninë, Francën, Mbretërinë e Bashkuar dhe Italinë si aleatë të prapambetur përpara se të sulmonte Spanjën si një “kauzë të kotë” dhe të urdhëronte ndërprerjen e tregtisë me vendin.
Shpërthimi i tij nënvizoi realitetin e ri: marrëdhënia e Uashingtonit me NATO-n ka ndryshuar rrënjësisht, ndërsa ushtria më e fuqishme në botë po tërhiqet nga aleanca.
-Mark Rutte: Shefi
Ndërsa Trump ushtron presion mbi themelin e aleancës, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, po punon jashtë orarit për ta mbajtur atë të bashkuar. Strategjia e tij: të puthë unazën.
Rutte, i cili e ka zotëruar aq shumë artin e pëshpëritjes së Trumpit saqë e quajti atë “baba” gjatë samitit të vitit të kaluar, ka arritur në një manual deri më tani të suksesshëm për t’u marrë me presidentin amerikan: përqendrimi te financat. Vitin e kaluar, ai fitoi favorin e Trump duke premtuar se aleatët do të rrisnin shpenzimet e tyre të mbrojtjes. Këtë vit, ai u zotua se anëtarët do të investonin në kompanitë amerikane të mbrojtjes.
Në një bisedë me POLITICO përpara samitit të kësaj jave, Rutte dha një mbështetje të plotë për politikat kontraverse të Trump, duke argumentuar se bindja e aleatëve për të rritur shpenzimet e mbrojtjes dhe për të modernizuar ushtritë e tyre ishte një veprim fitues. Dhe ai nuk u ndal me kaq, duke thënë se nisja e luftës në Iran ishte gjithashtu një vendim i zgjuar nga Uashingtoni.
“Më pëlqen ky njeri. Mendoj se ajo që po bën për NATO-n është një lajm i shkëlqyer”, tha shefi i aleancës.
Pasi SHBA-të nisën sulme të mëdha hakmarrëse kundër Iranit dhe Trump tha se armëpushimi pothuajse kishte mbaruar, Rutte ofroi mbështetjen e tij për këtë veprim, duke thënë se ishte “absolutisht i nevojshëm” dhe një “përgjigje shumë e fortë”. Pavarësisht ankesave të vazhdueshme të Trump, Rutte është i vendosur të dërgojë mesazhin se SHBA-të janë ende një partnere e plotë në aleancë.
“Mendoj se presidenti ka të drejtë që ka raste individuale ku ai është me të drejtë i zhgënjyer, por kur shikon pamjen e përgjithshme të asaj që po bëjnë evropianët, është masive”, tha ai, duke treguar për një mori angazhimesh për shpenzimet e mbrojtjes dhe ndihmën nga vendet evropiane gjatë fushatës së SHBA-së kundër Iranit.
-Rexhep Tajip Erdogan: Mikpritësi që përfitoi më shumë
Çdo familje ka fëmijën e saj problematik. Turqia ka qenë prej kohësh e tillë për NATO-n, qoftë duke mbajtur marrëdhënie të ngushta si me Moskën ashtu edhe me Pekinin, apo duke pasur një histori shkeljesh të të drejtave të, për të mos përmendur pushtimin e Qipros dhe grindjet e vazhdueshme me Greqinë. Por, ndërsa Uashingtoni po tërhiqet nga aleanca, anëtarët po shqyrtojnë lidhje më të ngushta ushtarake me Ankaranë, e cila ka ushtrinë e dytë më të madhe pas Shteteve të Bashkuara. Kjo nuk është e vetmja gjë që Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan kishte në favor të tij, ndërsa ishte organizator i samitit të këtij viti, ai është gjithashtu një nga të preferuarit e Trump. Nëse Erdogan nuk do të ishte organizatori, presidenti amerikan mund të mos ishte shfaqur fare këtë javë, u tha Trump gazetarëve në Zyrën Ovale javën e kaluar.
Ankaraja pritet ta shfrytëzojë këtë favor për të arritur një marrëveshje për t’u ribashkuar me programin e avionëve luftarakë F-35 të SHBA-së, nga i cili Trump e përjashtoi Turqinë në vitin 2019 për shkak të blerjes së sistemeve ruse kundërajrore nga Ankaraja.
Trump la të kuptohej se marrëveshja mund të jetë në horizont, duke u thënë gazetarëve të martën se “është një vendim që do ta marrim” dhe duke shtuar se “Turqia në shumë mënyra ka qenë shumë më besnike sesa vendet e tjera që mendojmë se do të ishin besnike”. Por edhe nëse udhëheqësit turq dhe amerikanë arrijnë një marrëveshje, ajo ka të ngjarë të përballet me kundërshtime të konsiderueshme dypartiake nga Kongresi, i cili ka aftësinë të bllokojë shitjen e avionëve luftarakë.
-Giorgia Meloni: E përjashtuara
Përpara se Erdogan të merrte përsipër detyrën, italianja Giorgia Meloni luajti rolin e pëshpëritëses kryesore të Trumpit. Kjo marrëdhënie u prish në fillim të këtij viti për shkak të mungesës së mbështetjes entuziaste të Melonit për luftën në Iran. Ajo u përkeqësua më tej pas samitit të fundit të G7 në Francë, kur Trump pretendoi se Meloni i ishte lutur për një foto, duke shkaktuar një qortim të ashpër nga ish-miku i tij italian. “Unë dhe Italia nuk lypim kurrë“, tha Meloni në atë kohë.
Trump duket se e përshkallëzoi grindjen e tyre publike përpara samitit të kësaj jave, duke postuar një meme në mediat sociale ku thuhej se i duhej një urdhër kufizues kundër homologut të tij italian. Ndërsa aleatët e Melonit u hodhën në mbrojtje të saj, Roma i hodhi poshtë komentet e Trump si të parëndësishme. Kjo strategji dukej se i qetësoi tensionet, të paktën pak.
“Mendoj se ajo është një person i mirë në fakt”, u tha Trump gazetarëve kur u pyet për postimin e tij të martën. Por jo gjithçka është harruar: “Ajo refuzoi të përfshihej… kështu që kjo e prishi pak marrëdhënien time me të”, shtoi ai, duke iu referuar me sa duket refuzimit të Italisë për të ndihmuar me operacionet e Trump në Ngushticën e Hormuzit.
Keir Starmer: Urimi i fundit
Është eventi i fundit i madh global i kryeministrit të Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer, përpara se t’ia dorëzojë çelësat e 10 Downing Street sfiduesit Andy Burnham më vonë këtë muaj. Ai nuk zbarkoi në Ankara i përgatitur për sukses. Starmer u shfaq pa një plan të qartë për Mbretërinë e Bashkuar për të përmbushur objektivat e shpenzimeve të mbrojtjes të kërkuara nga Trump. Plani i Investimeve në Mbrojtje që Starmer publikoi javën e kaluar përshkroi vetëm një plan për të arritur 2.7 përqind të PBB-së në shpenzimet e mbrojtjes deri në vitin 2029, dhe nuk paraqiti një plan se si Mbretëria e Bashkuar do të arrinte 3.5 përqind deri në vitin 2035.
Sekretari i Mbrojtjes i Mbretërisë së Bashkuar, Dan Jarvis, i tha POLITICO se ai beson se është “kritike” të gjesh një rrugë drejt 3.5 përqind sa më shpejt të jetë e mundur. Ky është mesazhi që ai planifikoi të përcillte në Ankara. Kjo mund të mos jetë e mjaftueshme për të shmangur zemërimin e Trump, i cili është tashmë i pakënaqur me homologun e tij britanik për atë që ai e percepton si dështimin e Starmer për të mbështetur SHBA-në gjatë luftës në Iran.
Volodimir Zelensky: Fqinji në nevojë i cili nuk është në foto
Jo të gjithë aktorët kryesorë janë pjesë e familjes së NATO-s. Pasi i rezistoi sulmeve të shumta vdekjeprurëse nga raketat balistike të Moskës ditët e fundit, Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky u shfaq për të folur me fqinjët e tij të NATO-s në Ankara, duke pasur në qendër të vëmendjes mbrojtjen ajrore.
“Ju lutemi na ndihmoni të marrim më shumë raketa mbrojtëse ajrore. Ky është përparësia jonë kryesore tani”, tha Zelensky të martën në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes të NATO-s.
Udhëheqësi ukrainas e bëri këtë kërkesë vazhdimisht në javët e fundit. Ai madje i shkroi një letër Trumpit dhe Kongresit për të argumentuar çështjen e tij për më shumë sisteme mbrojtëse Patriot të prodhuara në SHBA, të cilat janë të pajisura në mënyrë unike për të luftuar sulmet ruse me raketa balistike. Por lufta e Iranit gërreu më tej një rezervë globale tashmë të kufizuar të Patriotëve, duke i lënë SHBA-të në mungesë të furnizimit për të riarmatuar Kievin e shkatërruar.
Zgjidhja e Trump? A duhet që Ukraina të prodhojë raketat e veta Patriot?
“Do t’ju japim një licencë për të prodhuar raketa Patriot. Në këtë mënyrë, nuk mund të ankoheni se nuk po u japim mjaftueshëm. Unë them t’i bëni vetë”, i tha Trump Zelensky-t përpara një takimi dypalësh të mërkurën
Edhe pse shtoi se “nuk ia kemi thënë ende kompanisë”, Trump siguroi se gjithçka do të “shkojë mirë”. Sa i përket statusit të përpjekjeve për t’i dhënë fund luftës, Trump tha nuk ka një afat kohor, por theksoi se mendon se do të arrihet një marrëveshje.
Në një shenjë ogurzezë të gjendjes së angazhimit të SHBA-së për t’i dhënë fund konfliktit që e ka vënë NATO-n aty pranë në tension për më shumë se katër vjet, Trump u tha gazetarëve të martën se lufta “nuk na prek”.
