Marrëveshja me Shqipërinë për ndërtimin e dy qendrave të ndalimit për emigrantët po rezulton e shtrenjtë për Italinë. Sipas një raporti të publikuar nga ActionAid dhe Universiteti i Barit, ky model është “jashtëzakonisht i kushtueshëm, i padobishëm dhe çnjerëzor”.
Sipas raportit, qendrat në Shëngjin dhe Gjadër, të hapura në tetor 2024, kanë konsumuar miliona euro fonde publike të Italisë.
Vetëm për ndërtimin e qendrës në Gjadër janë shpenzuar 74.2 milionë euro, me një kosto prej 153 mijë eurosh për çdo shtrat. Në kontrast, një qendër e ngjashme në Itali (Porto Empedocle) ka kushtuar vetëm 21 mijë euro për shtrat.
Në vetëm 5 ditë operimi real gjatë vitit 2024-ës, qendrat shqiptare i kanë kushtuar shtetit italian 570 mijë euro, ose thënë ndryshe, 114 mijë euro në ditë për të mbajtur vetëm 20 persona, të cilët më pas u liruan.
Raporti thekson se janë shpenzuar edhe 528 mijë euro shtesë për akomodimin dhe ushqimin e personelit të policisë që shërbente në këto struktura, pa llogaritur kostot e transportit detar nga Italia në Shqipëri.
Në prill 2025, pas dështimit të tre operacioneve të para për transferimin e azilkërkuesve, qeveria italiane e ndryshoi funksionin e qendrës në Gjadër dhe e përdori për emigrantët në pritje për dëbim. Por edhe kjo strategji, për ActionAid duket absurde, pasi në strukturat ekzistuese italiane ka ende 263 vende bosh.
Fabrizio Coresi nga ActionAid tha se “shfrytëzimi i Gjadrit është jo vetëm i pakuptimtë, por edhe irracional”.
Qeveria italiane po e përdor marrëveshjen me Shqipërinë si një model për të ardhmen. Komisioni Europian i Ursula von der Leyen dhe disa vende anëtare të BE-së po e shohin këtë eksperiment si shembull të mundshëm për qendra ndalimi jashtë BE-së, sipas modelit të “vendit të tretë të sigurt”.
Madje kjo ide kryeministres italiane ka fituar terren mes europianëve. Më 22 korrik gjatë një takimi në Kopenhagen mes ministrave të Brendshëm të vendeve të BE-së, plani mori miratimin fillestar të Francës dhe Gjermanisë. Nëse mbështetja për këtë qasje zgjerohet, propozimi mund të shndërrohet në politikë zyrtare të BE-së deri në fund të vitit.