Një gjykatë federale e apelit në SHBA ka shpallur të paligjshme pjesën më të madhe të tarifave tregtare të vendosura nga presidenti Donald Trump, duke argumentuar se ato përbëjnë tejkalim të kompetencave të tij si president. Bëhet fjalë për tarifat e ashtuquajtura “reciproke”, të cilat u vendosën ndaj pothuajse çdo shteti me të cilin SHBA zhvillon tregti.
Vendimi i së premtes mbështeti një vendim të mëparshëm të Gjykatës së Tregtisë Ndërkombëtare, e cila kishte hedhur poshtë arsyetimin e Trump se tarifat ishin të ligjshme në bazë të International Emergency Economic Powers Act (IEEPA), një ligj emergjence që presidenti përdori gjerësisht gjatë mandatit të tij.
Gjykata theksoi se IEEPA nuk i jep presidentit “të drejtën për të vendosur tarifa, taksa apo ngarkesa të tjera të ngjashme”, por vetëm kompetenca për të marrë masa të tjera ekonomike ndaj kërcënimeve nga jashtë. Në këtë mënyrë, sipas trupit gjykues, tarifat ishin “të pavlefshme dhe në kundërshtim me ligjin”, raporton BBC.
Reagimi i Trump
Donald Trump reagoi menjëherë duke e quajtur vendimin “shumë partizan” dhe një “katastrofë për Amerikën”. Në një postim në platformën e tij Truth Social, ai paralajmëroi se vendimi “do të shkatërronte Shtetet e Bashkuara” nëse lejohet të qëndrojë në fuqi. Ai shtoi se do ta çojë çështjen në Gjykatën e Lartë.
Çfarë është IEEPA?
Ligji i vitit 1977 i jep presidentit amerikan të drejtën të ndërmarrë masa ekonomike në rast emergjencash që kërcënojnë sigurinë kombëtare, politikën e jashtme apo ekonominë. Ky ligj është përdorur edhe nga Barack Obama dhe Joe Biden, kryesisht për të vendosur sanksione ndaj Rusisë pas aneksimit të Krimesë dhe gjatë luftës në Ukrainë.
Megjithatë, sipas gjykatës së apelit, ligji nuk i jep presidentit të drejtë për të vendosur tarifa, pasi kjo kompetencë i përket Kongresit. Trump kishte argumentuar se deficiti tregtar përbënte kërcënim për sigurinë kombëtare, por ky interpretim nuk u pranua nga gjykata.
Pasojat ekonomike dhe politike
Ekspertët paralajmërojnë se vendimi rrezikon të krijojë pasiguri në tregjet ndërkombëtare. Ekonomistja Linda Yueh nga Universiteti i Oksfordit tha për BBC se bizneset mund të shtyjnë marrëveshjet tregtare me SHBA-të derisa Gjykata e Lartë të japë vendimin përfundimtar. Kjo, sipas saj, mund të “ngadalësojë aktivitetin ekonomik”.
Nga ana tjetër, nëse Gjykata e Lartë përmbys vendimin, do të krijohej një precedent i rrezikshëm që do t’i jepte presidentit kompetenca më të gjera në përdorimin e IEEPA. Por gjykata më e lartë ka treguar shpesh se është kritike ndaj tejkalimit të kompetencave presidenciale, edhe kur përbëhet nga një shumicë konservatore.
Çfarë ndodh më tej?
Vendimi aktual lë në fuqi tarifat deri më 14 tetor, duke i dhënë administratës amerikane kohë që të apelojë në Gjykatën e Lartë. Pas asaj date, ato nuk do të jenë më të zbatueshme nëse nuk ka një vendim tjetër.
Në rast se Gjykata e Lartë i shpall tarifat përfundimisht të paligjshme, do të hapet një debat i madh mbi miliarda dollarë të mbledhur nga këto taksa – nëse duhet të kthehen apo jo. Gjithashtu, marrëveshjet tregtare që SHBA ka nënshkruar me Britaninë, Japoninë apo Korenë e Jugut mund të vihen në pikëpyetje, ndërsa negociatat e reja do të futen në kaos.
Megjithatë, tarifat e vendosura mbi çelikun, aluminin dhe bakrin, të cilat u miratuan përmes një tjetër baze ligjore, mbeten në fuqi dhe nuk preken nga ky vendim.
Konteksti politik
Ky proces gjyqësor është një test i rëndësishëm për autoritetin politik të Donald Trump dhe reputacionin e tij si negociator. Një humbje në Gjykatën e Lartë do të ishte një goditje e rëndë për politikën e tij të jashtme dhe ekonomike, ndërsa një fitore do t’i jepte atij fuqi shtesë për të përdorur ligjin e emergjencës më gjerësisht në të ardhmen.