Tregjet globale të energjisë kanë pësuar një rënie të menjëhershme këtë të hënë, pas sinjaleve të qarta për uljen e tensioneve mes SHBA-së dhe Iranit. Ndërsa Omani po punon në prapaskenë për të garantuar lëvizjen e lirë në Ngushticën e Hormuzit, deklarata e Presidentit Donald Trump për një “zgjidhje totale” ka bërë që çmimet e naftës të bien me mbi 7%.
Omani: Irani nuk duhet fajësuar për luftën
Sulltanati i Omanit, i njohur historikisht si “ura diplomatike” mes Uashingtonit dhe Teheranit, ka konfirmuar angazhimin e tij për të siguruar tranzitin në Ngushticën e Hormuzit. Ministri i Jashtëm, Bad Albusaidi, doli me një qëndrim mbrojtës ndaj Iranit, duke theksuar se problemet ekonomike po rriten për shkak të një lufte që nuk është shkaktuar prej tyre.
Tregjet marrin frymë, nafta nën 100 dollarë
Reagimi i tregjeve pas njoftimit të Trump për një armëpushim teknik 5-ditor ishte i menjëhershëm. Vetëm pak orë pasi nafta kishte kapërcyer nivelet kritike, shifrat pësuan një rënie drastike:
• Nafta Brent: Ra me 7%, duke u tregtuar nën 99 dollarë për fuçi (nga 114 dollarë që ishte më herët).
• Nafta WTI (SHBA): Pësoi një rënie prej 8%, duke zbritur në 90 dollarë për fuçi.
Pesë ditë afat për paqen
Presidenti Trump njoftoi se i ka udhëzuar “Departamentit të Luftës” të shtyjë çdo sulm ndaj centraleve elektrike dhe infrastrukturës energjetike të Iranit. Ky pezullim vjen pas bisedimeve që ai i cilësoi si “shume produktive” dhe që pritet të vazhdojnë gjatë gjithë javës.
Nga ana tjetër, Korpusi i Gardës Revolucionare të Iranit, i cili më parë kishte kërcënuar me mbyllje të përhershme të Ngushticës, duket se ka ulur tonet në pritje të rezultateve të bisedimeve diplomatike.
Nëse bisedimet e kësaj jave rezultojnë të suksesshme, analistët parashikojnë një stabilizim të mëtejshëm të çmimeve të karburanteve, duke shmangur kështu një krizë globale energjetike që mund të rivalizonte goditjet e viteve ’70.
Zhvillimet e fundit dhe bisedimet e papritura mes Uashingtonit dhe Teheranit kanë shkaktuar një reagim zinxhir në kryeqytetet e Gjirit Persik. Për këto vende, stabiliteti i Ngushticës së Hormuzit nuk është vetëm çështje ekonomike, por ekzistenciale.
Ja një përmbledhje e reagimeve kryesore nga liderët e rajonit:
Arabia Saudite, mbështetje e matur për de-eskalim
Riad-i zyrtar, përmes Ministrisë së Jashtme, ka mirëpritur çdo hap që çon në uljen e tensioneve. Megjithatë, burime pranë oborrit mbretëror sugjerojnë se Arabia Saudite mbetet kërkuese:
• Siguria e Integruar: Sauditët kërkojnë që çdo “zgjidhje totale” të përfshijë jo vetëm programin bërthamor, por edhe fundin e mbështetjes së Iranit për milicitë rajonale (si Hutit në Jemen).
• Ekonomia: Rënia e çmimit të naftës nën 100 dollarë është parë me interes, pasi stabilizon tregjet globale ku Arabia Saudite është lojtari kryesor.
Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA): Fokus te tregtia detare
Emiratet, të cilat u prekën direkt nga tensionet (përfshirë mbrojtjen ajrore në Al Dhafra), kanë reaguar me lehtësim:
• Hapja e Hormuzit: Për EBA-në, rihapja e plotë e ngushticës është prioriteti numër një, pasi portet e tyre (si Jebel Ali) varen tërësisht nga ky tranzit.
• Diversifikimi: Liderët e EBA-së kanë bërë thirrje që këto 5 ditë armëpushim të kthehen në një marrëveshje afatgjatë që mbron infrastrukturën e desalinizimit të ujit, e cila u kërcënua nga Irani.
Katari: Roli i dytë si ndërmjetës
Katari, i cili shpesh rivalizon Omanin në rolin e ndërmjetësit, ka ofruar platformën e tij për të lehtësuar bisedimet teknike:
• Gazi Natyror: Si eksportuesi kryesor i gazit (LNG), Katari ka theksuar se stabiliteti i çmimeve të energjisë është jetik për sigurinë ushqimore globale.
Kuvajti dhe Bahreini: Alarm për sigurinë kolektive
Këto dy vende, që ndodhen gjeografikisht më afër zonës së konfliktit, kanë bërë thirrje për një forcë të përbashkët mbrojtëse:
• Mbrojtja Ajrore: Pas sirenave të alarmit gjatë fundjavës, Kuvajti ka kërkuar garanci se infrastruktura e tij energjetike nuk do të jetë më shënjestër e raketave nëse bisedimet dështojnë pas 5 ditësh.
Liderët e Gjirit po e shohin këtë dritare 5-ditore si mundësinë e fundit për të shmangur një luftë të hapur që do të shkatërronte ekonomitë e tyre. Ata po ushtrojnë presion mbi Teheranin që të pranojë kushtet e Trump për lëvizjen e lirë të anijeve.