Ish-presidenti i Rumanisë, Ion Iliescu, një nga figurat më me ndikim – por edhe më kontroverse – të tranzicionit postkomunist rumun, ka ndërruar jetë në moshën 95-vjeçare, në një spital të Bukureshtit, ku ishte shtruar që nga 9 qershori për shkak të një forme agresive të kancerit në mushkëri.
Në një deklaratë zyrtare, Qeveria e Rumanisë e konfirmoi vdekjen e Iliescut me “keqardhje të thellë” dhe shpalli 7 gushtin ditë zie kombëtare, ndërsa ceremonitë shtetërore të varrimit pritet të njoftohen në ditët në vijim.
Kush ishte Ion Iliescu?
Iliescu ishte një figurë kyçe gjatë përmbysjes së regjimit komunist të Nicolae Ceaușescut në dhjetor të vitit 1989. Ishte pikërisht ai që doli në krye të Frontit të Shpëtimit Kombëtar, grupit që mori kontrollin e vendit pas rrëzimit dhe ekzekutimit të çiftit Ceaușescu.
Ai ishte presidenti i parë i zgjedhur me votë të lirë në Rumaninë postkomuniste, duke shërbyer nga 1990 deri në 1996, dhe më pas nga 2000 deri në 2004.
Anëtarësimi i Rumanisë në NATO dhe BE
Në maj të vitit 1990, ai u bë presidenti i parë i zgjedhur lirshëm i Rumanisë, duke shërbyer deri në vitin 1996.
Mandati i tij, megjithatë, u njollos nga transferimi i përgjakshëm i pushtetit, ku u vranë 862 njerëz, dhe nga vendimi i tij për t’i mobilizuar minatorët grevistë për t’i shtypur me dhunë protestat kundër Qeverisë në qershor të vitit 1990, çka u konsiderua nga shumëkush si përpjekje për të qëndruar në pushtet.
Në vitin 2018, ai u akuzua për krime kundër njerëzimit për rolin e tij në ato ngjarje të dhunshme. Çështja u shty disa herë, por në vitin 2023, Gjykata e Apelit vendosi që gjyqi të vazhdojë.
Në mandatin e tij të dytë, nga viti 2000 deri në vitin 2004, Iliescu luajti rol të rëndësishëm në avancimin e anëtarësimit të Rumanisë në Bashkimin Evropian. Gjatë presidencës së tij, Rumania gjithashtu nënshkroi traktatin e anëtarësimit në NATO në vitin 2004, dhe vendi iu bashkua aleancës ushtarake pak para se ai të largohej nga posti.