Një frymë e re në marrëdhëniet greko-shqiptare duket se po konkretizohet në vendimet e Qeverisë së Tiranës, që në vëmendjen e opinionit publik sillen nga raportimet e mediave në Athinë, të cilat flasin për negociata të fshehta mes dy vendeve.
Një prej këtyre vendimeve përket dhjetorit të kaluar, por që duket të ketë kaluar në heshtje në Shqipëri. Akti i jep të drejtën cilitdo që ndjehet minoritar të vetëdeklarohet i tillë nëpërmjet një formulari që tashmë është miratuar nga qeveria, bazuar në një kërkesë të kahershme e qeverisë greke. Të drejtën e vetëdeklarimit si pjesë e një minoriteti të caktuar e kanë jo vetëm ata që jetojnë në zona të caktuara, por cilido qytetar pavarësisht qytetit apo fshatit ku banon.
Personi, që pretendon se i përket një pakice kombëtare dhe kërkon të identifikohet si i tillë, paraqet formularin e vetidentifikimit pranë të njëjtit komision të ngritur në ministrisë përgjegjëse për punët e brendshme për shqyrtimin e kërkesave për njohjen e një pakice kombëtare. Faktorë, si gjuha, feja, kultura ose traditat ofrojnë një bazë të mjaftueshme për qëllimin e vetidentifikimit.
Vendimi parashikon ngritjen e një Komisioni të posaçëm, i cili do të shqyrtojë formularët, e që do të kryesohet nga Ministria e Brendshme, ndërsa në përbërje do të ketë edhe përfaqësues të komitetit të pakicave, ministri dhe institucione të tjera në varësi të qeverisë si dhe anëtarë të shoqërisë civile të propozuar nga përfaqësuesit etnik.
Për të parandaluar abuzimet apo ndërhyrjet në këtë proces, qeveria ka vendosur një masë që në rastet kur ka një një paraqitje të një numri të shtuar dhe të pazakontë vetidentifikimesh, brenda një periudhe gjashtëmujore, duhet të kërkohet verifikim i tyre.
Komisioni pranon vetidentifikimin dhe pasqyron të dhënat në listën përkatëse për pakicat kombëtare, brenda 30 ditëve nga depozitimi i formularit të vetidentifikimit. Në raste përjashtimore, bazuar në arsye, të cilat hedhin dyshime serioze për saktësinë e të dhënave të vetidentifikuara, mund të kërkohet verifikim i mëtejshëm i vetidentifikimit, me një shumicë prej 2/3 së anëtarëve të komisionit.
Gjithsesi, ky filtër sipas këshillit të ministrave do të hyjë në fuqi vetëm pas dy vitesh, duke krijuar kështu mundësinë që për dy vitet e ardhshme kushdo të mund ta shpallë veten minoritar, pa asnjë verifikim. Pasi të përfundojë ky proces, autoritetet qendrore dhe vendore do të duhet të plotësojnë kërkesat e pakicave që do të krijohen, jo vetëm në zona ku prej vitesh janë cilësuar si minoritare por edhe në njësi të reja që mund të krijohen.
Në rastet kur numri i shtetasve qe i përkasin një pakice kombëtare është minimalisht mbi 20% e numrit të përgjithshëm të popullsisë, që banon në këtë njësi të vetëqeverisjes vendore, ata kanë të drejtë që krahas gjuhës shqipe të kërkojnë edhe vendosjen e emërtimeve të njësisë administrative, të rrugëve dhe të treguesve të tjerë topografike në gjuhën e pakicës së njohur.
Nga të dhënat e censusit të vitit 2023 në Shqipëri minoriteti me numrin më të lartë është ai grek, por që nuk përbën as 1% të numrit total të popullsisë në vend. Cilido që ndihet minoritar mund të deklarohet i tillë nëpërmjet një formulari që tashmë është miratuar nga qeveria.
Në vendimin e dhjetorit por të bërë publik vetëm pak ditë më parë nga mediat greke, Edi Rama i ka plotësuar kushtin e Greqisë për Pakicat Kombëtare me të cilin jo pak herë e ka kërcënuar vendin tonë në rrugën e integrimit. Me ngritjen e një Komisioni, qeveria ju jep të drejtë shtetasve shqiptarë të vetëdeklarohen që i përkasin një minoriteti të caktuar, jo vetëm atyre që jetojnë në zona të caktuara, por mund të bëhen pjesë e këtij procesi qytetarët nga të gjitha qytetet apo fshatrat e Shqipërisë.
Personi, që pretendon se i përket një pakice kombëtare dhe kërkon të identifikohet si i tillë, paraqet formularin e vetidentifikimit pranë të njëjtit komision të ngritur në ministrisë përgjegjëse për punët e brendshme për shqyrtimin e kërkesave për njohjen e një pakice kombëtare. Faktorë, si gjuha, feja, kultura ose traditat ofrojnë një bazë të mjaftueshme për qëllimin e vetidentifikimit.
Komisioni i posaçëm, i cili do të shqyrtojë formularët, do të kryesohet nga Ministria e Brendshme do të ketë në përbërje edhe përfaqësues të komitetit të pakicave, ministri dhe institucione të tjera në varësi të qeverisë si dhe anëtarë të shoqërisë civile të propozuar nga përfaqësuesit etnik. Për të parandaluar abuzimet apo ndërhyrjet në këtë proces, qeveria ka vendosur një masë që në rastet kur ka njënjë paraqitje të një numri të shtuar dhe të pazakontë vetidentifikimesh, brenda një periudhe gjashtëmujore duhet të kërkohet verifikim. Por kjo pengesë sipas këshillit të ministrave do të hyjë në fuqi vetëm pas dy vitesh, ndërsa për dy vitet e para Komision nuk do të duhet të shqetësohet për flukse etnish.
Komisioni pranon vetidentifikimin dhe pasqyron të dhënat në listën përkatëse për pakicat kombëtare, brenda 30 ditëve nga depozitimi i formularit të vetidentifikimit. Në raste përjashtimore, bazuar në arsye, të cilat hedhin dyshime serioze për saktësinë e të dhënave të vetidentifikuara, mund të kërkohet verifikim i mëtejshëm i vetidentifikimit, me një shumicë prej 2/3 së anëtarëve të komisionit.
Pasi të përfundojë ky proces, autoritetet qendrore dhe vendore do të duhet të plotësojnë kërkesat e pakicave që do të krijohen, jo vetëm në zona ku prej vitesh anë cilësuar si minoritare, por edhe në njësi të reja nëse krijohen.
Vendimi që doli në dritë 3 muaj para zgjedhjeve të 11 majit sipas mediave greke është pjesë e negociatave të fshehta mes Tiranës dhe Athinës. Nga të dhënat e fundit e censusit të vitit 2023 në Shqipëri minoriteti me numrin më të lartë është ai grek, por që nuk përbën as 1% të numrit total të popullsisë në vend.