Kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, nuk e përmendi me emër Shtetet e Bashkuara apo presidentin Donald Trump në fjalimin e tij të martën në Forumin Ekonomik Botëror, por mesazhi ishte i qartë për kë e konsideronte përgjegjës për atë që e quajti një “çarje” të rendit botëror.
“Sot do të flas për thyerjen e rendit botëror, fundin e një iluzioni të këndshëm dhe fillimin e një realiteti brutal, ku gjeopolitika e fuqive të mëdha nuk i nënshtrohet më asnjë kufizimi”, tha Carney gjatë fjalimit të mbajtur në Davos të Zvicrës, ku foli në anglisht dhe frëngjisht.
“Çdo ditë na kujtohet se jetojmë në një epokë rivaliteti mes fuqive të mëdha. Se rendi i bazuar në rregulla po zbehet. Se të fortët bëjnë çfarë munden dhe të dobëtit vuajnë çfarë duhet”, u shpreh ai, duke shtuar: Le të jem i drejtpërdrejtë: jemi në mes të një çarje, jo të një tranzicioni.
Carney u prit me duartrokitje në këmbë. Fjalimi i tij erdhi pak pasi presidenti Trump publikoi në rrjetet sociale një imazh të gjeneruar nga inteligjenca artificiale, ku paraqitej një hartë me flamuj amerikanë të mbivendosur mbi Kanadanë dhe Shtetet e Bashkuara.
Ish-drejtues investimesh dhe ish-guvernator i bankave qendrore të Kanadasë dhe Britanisë së Madhe, Carney ishte në një mjedis të njohur në Davos. Zyra e tij vlerëson se ai ka marrë pjesë rreth 30 herë në këtë forum global.
Ai mbërriti në një konferencë të tronditur nga përçarja gjithnjë e më e thellë mes Evropës dhe Shteteve të Bashkuara, e shkaktuar nga përpjekjet e Trumpit për ta kthyer Groenlandën, territor nën administrimin e Danimarkës, në pjesë të territorit amerikan.
Qëndrimi armiqësor i Trumpit ndaj aleatëve evropianë për çështjen e Groenlandës, përfshirë kërcënimet me tarifa, ka shtuar shqetësimin në Kanada se ai mund të veprojë sipas dëshirës së tij për ta aneksuar vendin si shtetin e 51-të të SHBA-ve.
Groenlanda, ashtu si Shtetet e Bashkuara, është fqinje e Kanadasë. Kanadaja dhe Danimarka janë anëtare të NATO-s dhe prej vitesh marrin pjesë në stërvitje të përbashkëta ushtarake në Groenlandë.
Ndërsa Carney dhe ministrat e kabinetit të tij e kanë dënuar vazhdimisht planin e Trumpit, Kanadaja nuk i është bashkuar vendeve evropiane në dërgimin e trupave në ishull si shenjë mbështetjeje.
Në fjalimin e tij, Carney theksoi se angazhimi i Kanadasë ndaj nenit të NATO-s që e konsideron sulmin ndaj një vendi anëtar si sulm ndaj të gjithëve është “i palëkundur”. Megjithatë, ai vuri në dukje se ky nen nuk ishte hartuar duke marrë parasysh mundësinë që një vend anëtar të sulmonte një tjetër, si dhe se nuk është e qartë nëse të gjithë anëtarët e NATO-s do të reagonin ushtarakisht në një rast të tillë.
Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara kanë një komandë të përbashkët për mbrojtjen ajrore të Amerikës së Veriut. Këtë javë, avionë nga të dy vendet ndodhen në një bazë ajrore amerikane në Groenlandë në kuadër të një stërvitjeje rutinë, e cila, sipas komandës së përbashkët ajrore, është miratuar nga Danimarka.
Në përfundim, Carney u bëri thirrje vendeve me fuqi të mesme, si Kanadaja, të bashkëpunojnë për të balancuar ndikimin e Shteteve të Bashkuara, Kinës dhe Rusisë.
“Fuqitë e mesme duhet të veprojnë së bashku, sepse nëse nuk je në tryezë, je në menu”, tha ai. “Fuqitë e mëdha tani mund të përballojnë të veprojnë të vetme.”