Gjyqtarët dhe prokurorët në Gjykatën Ndërkombëtare Penale po përpiqen të jetojnë dhe të punojnë nën të njëjtat kufizime financiare dhe udhëtimi të vendosura nga SHBA-të ndaj presidentit rus Vladimir Putin dhe Osama bin Laden.
Nëntë anëtarë të stafit, përfshirë gjashtë gjyqtarë dhe kryeprokurorin e ICC-së, janë sanksionuar nga presidenti Donald Trump për ndjekjen e hetimeve ndaj zyrtarëve nga SHBA-të dhe Izraeli, vende që nuk janë pjesë e 125 shteteve anëtare të gjykatës në Hagë.
Zakonisht të rezervuara për autokratë, bosë krimi dhe figura të ngjashme, sanksionet mund të kenë një efekt të rëndë. Këto sanksione u ndalojnë zyrtarëve të ICC-së dhe familjeve të tyre hyrjen në SHBA, u bllokojnë qasjen në shërbime financiare bazë dhe ndikojnë deri në detajet e jetës së përditshme.
Kryeprokurori britanik Karim Khan pa mbylljen e llogarive bankare dhe revokimin e vizës amerikane, ndërsa Microsoft madje anuloi adresën e tij të emailit të ICC-së. Gjyqtarja kanadeze Kimberly Prost, e përfshirë në raundin e fundit të sanksioneve në gusht, humbi menjëherë aksesin në kartat e saj të kreditit dhe Alexa e Amazon nuk iu përgjigj më.
“E gjithë bota jote është e kufizuar,” tha Prost për Associated Press javën e kaluar.
Prost e kishte parashikuar çfarë do të ndodhte kur u fut në listë. Para se të bashkohej me ICC-në në vitin 2017, ajo kishte punuar me sanksionet e Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Ajo u shënjestrua nga administrata Trump për votimin që lejoi hetimin e gjykatës mbi krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit në Afganistan, përfshirë ato të kryera nga trupat dhe agjentët amerikanë.
“Kam punuar gjithë jetën në drejtësi penale, dhe tani jam në një listë me ata të implikuar në terrorizëm dhe krim të organizuar,” tha ajo.
Si funksionojnë sanksionet
Sanksionet kanë ndikuar në punën e gjykatës në një gamë të gjerë hetimesh, në një kohë kur institucioni po përballet me kërkesa gjithnjë e më të mëdha dhe një krizë lidershipi të lidhur me Khan. Më herët këtë vit, ai u tërhoq përkohësisht në pritje të një hetimi mbi akuzat për sjellje seksuale të papërshtatshme, të cilat ai i mohon.
Mënyra se si kompanitë zbatojnë sanksionet mund të jetë e paparashikueshme. Bizneset dhe individët rrezikojnë gjoba të mëdha dhe burgim në SHBA nëse ofrojnë “mbështetje financiare, materiale ose teknologjike” për personat e sanksionuar, duke i detyruar shumë prej tyre të ndërpresin bashkëpunimin.
Efektet mund të jenë të gjera dhe shpesh befasuese. Pak pas përfshirjes në listë, Prost bleu një libër online, “The Queen’s Necklace” nga Antál Szerb, por më vonë e gjeti të zhdukur nga pajisja e saj.
“Është pasiguria,” tha ajo. “Janë bezdi të vogla, por grumbullohen.”
Stafi i shqetësuar për familjet e tyre
Gjyqtarja nga Peruja Luz del Carmen Ibáñez Carranza, e sanksionuar për vendimin mbi Afganistanin, tha se problemet “nuk janë vetëm për mua, por edhe për vajzat e mia,” të cilat nuk mund të marrin pjesë më në konferenca pune në SHBA.
Zëvendësprokurorja Nazhat Shameem Khan shprehu shqetësime të ngjashme, duke thënë: “Nuk je kurrë i sigurt kur karta jote nuk funksionon diku, nëse është thjesht një defekt apo sanksioni.”
Ndërkohë, disa nga stafi, që përballen edhe me urdhër-arreste në Rusi, shqetësohen se Washington-i mund të sanksionojë të gjithë ICC-në, duke e bërë të pamundur pagesën e punonjësve, ndihmën financiare për dëshmitarët e mbrojtur apo edhe mbajtjen ndezur të dritave.
ICC u themelua në vitin 2002 si gjykata e përhershme e fundit për të ndjekur penalisht individët përgjegjës për krimet më të rënda, krime lufte, krime kundër njerëzimit, gjenocid dhe krimin e agresionit. Ajo vepron vetëm kur shtetet nuk janë të afta ose të gatshme të ndjekin këto krime në territorin e tyre. Gjykata nuk ka forcë policore dhe mbështetet te shtetet anëtare për ekzekutimin e urdhër-arresteve, duke e bërë shumë të pamundur që ndonjë zyrtar amerikan apo izraelit të përfundonte në bankën e të akuzuarve. Por të kërkuarit nga gjykata, si Putin, rrezikojnë arrestimin kur udhëtojnë jashtë ose pas largimit nga posti. Për shembull, ICC këtë vit mori në kujdestari ish-presidentin filipinas Rodrigo Duterte, i akuzuar për krime kundër njerëzimit për fushatat e tij vdekjeprurëse kundër drogës.
Arsyetimi i administratës Trump
Duke shpjeguar urdhrin ekzekutiv të Trump-it për sanksionimin e ICC-së në shkurt, Shtëpia e Bardhë tha se masa ishte përgjigje ndaj “veprimeve të paligjshme dhe të pabaza që synojnë Amerikën dhe aleatin tonë të ngushtë Izraelin.”
“SHBA-të nuk do të tolerojnë përpjekjet për të shkelur sovranitetin tonë ose për të nënshtruar padrejtësisht persona amerikanë apo izraelitë ndaj juridiksionit të padrejtë të ICC-së,” tha zëdhënësi i Departamentit të Shtetit, Tommy Pigott.
Ka pak gjëra që stafi mund të bëjë për të hequr sanksionet. Sanksionet e vendosura gjatë administratës së parë Trump-it ndaj ish-prokurores Fatou Bensouda u hoqën vetëm kur Joe Biden u bë president.
Ibáñez, ish-prokurore në Peru, u zotua se sanksionet nuk do të ndikojnë në aktivitetet e saj gjyqësore në Hagë. “Në vendin tim kam ndjekur penalisht terroristë dhe bosë droge. Do të vazhdoj punën time,” tha ajo.
Edhe Prost mbetet sfiduese, duke thënë se stafi i sanksionuar “është absolutisht i patrembur dhe i pakufizuar.”
