Rusia ka hequr “kapakun e sekretit” nga ajo që besohet të jetë fabrika e saj kryesore e dronëve sulmues, e vendosur në Alabuga, në jug të vendit. Ky zbulim vjen ndërsa imazhet satelitore tregojnë një zgjerim masiv dhe të shpejtë të objektit, duke ngritur shqetësime për një rritje të konsiderueshme në prodhimin e dronëve si për përdorim të brendshëm ashtu edhe për eksport global.
Timur Shagivaleev, drejtori i përgjithshëm i Alabugës, u shfaq në një dokumentar të transmetuar nga kanali televiziv i Ministrisë Ruse të Mbrojtjes, Zvezda, më 20 korrik. Kjo ishte shfaqja e parë zyrtare brenda objektit, i cili prodhon dronë sulmues trekëndësh, të projektuar nga Irani (të njohur si “Geran” në rusisht).
Zgjerim eksponencial dhe aftësi prodhuese
Imazhet satelitore të analizuara nga CNN dhe Instituti për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare (ISIS) zbulojnë se ndërtimi në Alabuga është përshpejtuar ndjeshëm që nga shkrirja e borës këtë vit. Dhjetëra ndërtesa të reja, përfshirë ato që besohet të jenë konvikte punëtorësh dhe objekte të reja prodhimi, janë ngritur me shpejtësi. Midis fundit të vitit 2024 dhe mesit të korrikut 2025, janë identifikuar të paktën tetë struktura të reja të ngjashme me depo pranë objekteve ekzistuese të prodhimit të Shahedëve.
David Albright, ish-inspektor armësh i OKB-së dhe kreu i ISIS, shprehet se ky veprim tregon se “autoritetet ruse po ndihen më të sigurta për aftësinë e tyre për të prodhuar dronë”. Ai sugjeron se Rusia mund të jetë duke planifikuar prodhimin masiv të dronëve jo vetëm për ushtrinë e saj, por edhe për eksport.
Dokumentari i Zvezdës thekson se Alabuga, e cila filloi prodhimin e dronëve Shahed në vitin 2023, tani ka kaluar nga një ekskluzivitet iranian në një linjë prodhimi plotësisht të lokalizuar. “Hyjnë shufra alumini, motorët bëhen prej tyre; mikroelektronika bëhet nga çipa elektrikë; trupat e avionit bëhen nga fibra karboni dhe tekstil me fibra – domethënë, lokalizim i plotë,” mburret Shagivaleev. Kjo sugjeron që Rusia tani mund të prodhojë edhe motorët e dronëve, duke u bërë e pavarur nga komponentët iranianë.
Problematika e personelit dhe rekrutimi i adoleshentëve
Me objektivat gjithnjë në rritje të prodhimit, Alabuga është përballur me sfida të mëdha në gjetjen e personelit. CNN ka raportuar më parë për praktika të rekrutimit të adoleshentëve përmes kolegjit Politeknik të Alabugës dhe grave afrikane për të plotësuar mungesën kronike të punëtorëve, e përkeqësuar nga lufta në Ukrainë. Shagivaleev u sanksionua nga Departamenti i Thesarit i SHBA-së në vitin 2024 pjesërisht për “shfrytëzimin e studentëve të mitur për të montuar këto UAV”.
Dokumentari i Zvezdës nuk e shmang këtë temë, duke iu referuar “djemve dhe vajzave” që punojnë në fabrikë, ku nxënësit e shkollës ftohen menjëherë pas klasës së nëntë (zakonisht në moshën 15 vjeçare). Tani ka prova se studentët, përfshirë edhe ata nga kampi veror “Alabuga Build” (organizuar nga “Brigadat e Studentëve Rusë”), po përdoren edhe për punë ndërtimi në kompleksin masiv të konvikteve që po ndërtohet. Imazhet satelitore të 12 korrikut tregojnë mbi 100 tenda pranë zonës së prodhimit të dronëve, të cilat nuk ishin të pranishme në qershor.
Ndikimi në Ukrainë dhe kërcënimi global
Lufta ajrore e përshkallëzuar e Moskës, e ushqyer nga ky prodhim i rritur, po detyron ukrainasit të kërkojnë strehim pothuajse çdo natë. Vetëm në qershor 2025, Rusia qëlloi gati 5,500 dronë Shahed ose të ngjashëm drejt Ukrainës, një rritje prej 16 herësh krahasuar me qershorin 2024. Më 9 korrik, u shënuan 728 dronë të lëshuar brenda një nate të vetme, një rekord i ri.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka paralajmëruar se sa më gjatë të vazhdojë lufta, aq më shumë evoluojnë teknologjitë e saj dhe aq më i madh bëhet kërcënimi global. Ai ka sugjeruar se Rusia mund të ketë transferuar teknologjinë e Shahed në Korenë e Veriut, si pjesë e një partneriteti ushtarak në zgjerim.
Ndërkohë, Kievi vazhdon të kërkojë më shumë mbrojtje ajrore nga aleatët dhe ka theksuar se do të vazhdojë me sulmet e thella në territorin rus, përfshirë tre sulme të konfirmuara ndaj Alabugës, një vend i cili po merr një rol gjithnjë e më qendror në këtë konflikt.
